Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Fred Kwasi Apaloo

Diyila Dagbani Wikipedia
Fred Kwasi Apaloo
Justice of the Supreme Court of Ghana (en) Translate


Chief Justice of Ghana (en) Translate

1977 - 1986
Chief Justice of Kenya (en) Translate

1993 - 1994
Silimin gɔli January 9, 1921
O ya TiŋgbaŋGhana
Kpibu sheeSilimin gɔli April 2, 2000
Education
Shikuru shɛli o ni chaŋUniversity of Hull (en) Translate
University of London (en) Translate
Bala yɛlibu, sabbu bee buɣisibuSilmiinsili
Twi (en) Translate
Tuma
Tumasariya ŋmaara ni sariya dira
Pin' shɛŋa o ni dee

Fred Kwasi Apaloo nyɛla Ghana alikaale nira ŋun nyɛ doo.

Frederick Kwasi Apaloo CV FGA JSC ( 9 January 1921 - 2 April 2000) daa nyɛla Ghanaian sariakarita (Judge) ŋun daa nami nyɛ Chief Justice n ti Kenya yuuni 1993 hali ni yuuni 1995 mini Chief Justice of Ghana yuuni 1977 hali ni yuuni 1986. O ko n nyɛ sariakariya so ŋun nami tum n ti Gbana Supreme Court buta zuɣu nti Ghanaian republics.

Apaloo nyɛla bini daa dɔɣi so Woe, tiŋkpaŋ shɛli din baɣi Keta Volta Region Ghana puuni din daa na nyɛ Gold Coast la. O ba daa nyɛla ŋun kani saha shɛli o ni daa nyɛ yuma ayopion ka o bapira so ŋun daa nyɛ Kadjibe merchant daa yuli o ka o naagi shikuru. O daa chaŋ secondary shikuru Accra Academy ka daa naagi yuuni 1942.[1] O daa nyɛla ŋun niŋ Law University College,  Hull. Apaloo daa nyɛla bini boli so na English Bar yuuni 1950 din bɛ Middle Temple

Apaloo daa nyɛla ŋun labi na Ghana ni o ti tum Law tuma o ni daa naagi o shikuru England tiŋgbani. O daa nyɛla ŋun zani n ti ban n daa bɛ Anloga riots din daliri daa nyɛ ayorimo shɛli bini daa to  n zaɣasiri fariko shɛŋa gbanŋ piɛlanim ni daa zaŋ m pahi gbanŋ sabila zuɣu la. Ghana ni daa nyɛ maŋsulisi naagi , bi daa piigi o High Court Judge yuuni 1960. Yuuni 1964 o daa nyɛla ŋun kpe  niriba anu shɛba ban daa tum birigi Ghana maa yɛtɔlɣa, niriba ata daa nyɛla ban tabi tjŋgbani zuɣulana Dr. Kwame Nkrumah. Ban n daa nyɛ Tawia Adamafio ŋun daa nyɛ Information minister, Ebenezer Ako-Adjei ŋun daa nyɛ Foreign minister ni Hugh Horatio CofieCrabbe ŋun gba daa nyɛ Secretary n ti n ti Convention People's Party.[2] Sariakarita yino so ŋun daa pahi n daa nyɛ Edward Akufo-Addo ŋun gba daa ti lɛbi Chief Justice yuuni 1966 mini Ceremonial president n ti Ghana yuuni 1970. Vihigu daa wuhiya ni gomlanti ni tabi shɛba maa nu daa  ka tum bɛrimaa ni saha shɛli Nkrumah ni daa bori ni o yihi ba tuma ni maa. Bi daa boli o na court ka o ti bo gafara yuuni 1966 ni Supreme Court of Ghana yuuni 1971.

O daa nyɛla bini piigi so Chief Justice n ti Ghana yuuni 1977. Ŋun n daa pahiri niriba ayobu ban zani lala zaashɛi maa Ghana ni dɛigi bi maŋsulinsi naagi.[3] Lala saha ŋun daa nyɛla military Supreme Military Council nti Ghana. Democratic zalisi ni daa labi na Hilla Limann zaamani ni silimi gɔli September yuuni 1979, People's National Party gomlanti daa bori ni o yihi n lɛbi incumbent Chief Justice ka kuli kpaŋsiri ni o chaŋ vetting zaashɛi shɛli o ni pun bɛni. Tiŋgbani ŋɔ bilichin, Amoako Toffour daa zaŋ lala yɛla maa n chaŋ Supreme Court, sariakarita so ŋun daa bɛ di tooni maa , Justice E. N. P. Sowah ŋun daa zani Apaloo zaani saha shɛli o ni daa paagi o vuhim saha maa daa yɛli ni Apaloo lɛbi Chief Justice 3rd republic saha shɛli 1979 Ghanaian zalisi ni daa piligi tuma tumbu.[4] O daa tumya hali ka 3rd republic maa ti naagi ka o daa lahi tuhi bini daa yihi Limann gomlanti nam puuni silimi gɔli December yuuni 1981. O ni daa za o gamazuɣu maa zuɣu military gomlanti pali maa,  Provisional National Defence Council Jerry Rawlins ni daa bɛ shɛli tooi maa gba daa moya ni o yihi o kamani Nkrumah ni daa mo shɛmla amaa o daa bi nyɛ nasara, yuuni 1983 puuni n daa bala. O daa nyɛla ŋun labi yiŋ ni o ti vuhi o ni daa nyɛ yum 65 yuuni 1986 la puuni.

Kenya daa malila zaashɛi n ti Chief Justice tali yuuni 1993 ka daa ka ninvuɣu so bini yɛn zaŋ n zali lala zaashɛi maa din zuɣu bi daa piigi o Chief Justice n ti Kenya silimi gɔli March yuuni 1993.[5][6] O ni daa bɛ Kenya o daa nyɛla bini mi si ka o bi sahi n ti fariko shɛli din pa kum zuɣu maa.[7] O daa nyɛla Chief Justice Kenya hali ni yuuni 1995  Abdul Majid Cockar ni daa zani o zaashɛi.[8]

Zaashɛi shɛŋa o ni zani

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

O daa nyɛla ŋun tum n ti World Bank Administrative Tribunal yuuni 1990 hali ni yuuni 1995.

Apaloo daa niŋ Georgina Kumasenu amiliya yuuni 1953, ka bi dɔɣi bidibisi ayi(2 boys) ni bipuɣusi ata ( 3 girls).

  • 1979 – Companion of the Order of the Volta (Ghana)
  • 1986 -Elected a fellow of the Ghana Academy of Arts and Sciences
  • 1993 – Elder of the Golden Heart (Kenya).

Bin shɛŋa o ni daa yura

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Apaloo daa Yuri waa, boating mini golf n ti pahi tennis.

  1. Photos.
  2. Ghana: Double & Deadly Jeopardy - TIME.
  3. Official Web Site for the Judicial Service of the Republic of Ghana.
  4. December 31, The Day Democracy was Aborted (en).
  5. Error on call to Şablon:cite web: Parameters url and title must be specified.
  6. UNHCR - Kenya Since the Elections.
  7. G21 AFRICA - "Capital Punishment: Texas to Kenya".
  8. Africa Intelligence: exclusive news on Africa (en).