Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Ameenah Gurib-Fakim

Diyila Dagbani Wikipedia
Ameenah Gurib-Fakim
President of Mauritius (en) Translate

Silimin gɔli June 5, 2015 - Silimin gɔli March 23, 2018
Monique Ohsan Bellepeau - Barlen Vyapoory (en) Translate
Mauritius ni Surinam (en) Translate, Silimin gɔli October 17, 1959 (run 66)
O ya TiŋgbaŋMauritius
Education
Shikuru shɛli o ni chaŋUniversity of Surrey (en) Translate 1983) bachelor's degree (en) Translate
University of Exeter (en) Translate 1987) Ph.D. (mul) Translate
Pierre and Marie Curie University (en) Translate
Bala yɛlibu, sabbu bee buɣisibuFarinsi
Tuma
Tumapolitician (en) Translate, chemist (en) Translate ni botanist (en) Translate
Ŋun kpuɣi o tumaUniversity of Mauritius (en) Translate  (1987 -
Pin' shɛŋa o ni dee
Nira zaŋtiLinnean Society of London (en) Translate
AdiiniMusulunsi
O ni be paati shɛli niindependent politician (en) Translate

Dr. Bibi Ameenah Firdaus Gurib-Fakim (Tɛmplet:IPA-mfe) GCSK[1][2] (bɛ dɔɣi o la silimin gɔli October biɛɣ'pinaayopɔin dali yuuni 1959)[3] nyɛla Mauritius siyaasa nira ni “biodiversity scientist” ŋun' n-nya Tiŋgbani zuɣulana ŋun pahiri ayɔbu zaŋ n-ti Mauritius yuuni 2015 hali ni yuuni 2018. Silimin goli December 2014, bɛ daa piigi o tiŋgbani zuɣulana bɔri a zaŋ n-ti Alliance Lepep. Din daa niŋ ka Kailash Purryag yina ti shee nam ni silimin goli May 29, 2015, Prime Minister Sir Anerood Jugnauth mini kpɛm zaŋ n-ti ban ka nam ni Paul Berenger zaa daa saɣiti o piibu, ka bɛ daa lahi yina ti vooti saɣitili National Assembly puuni.[4]

Gurib-Fakim n-nyɛ tuuli paɣa bɛ ni daa pii tiŋgbani zuɣulana tiŋgbani ŋɔ ni, ka lahi nya paɣa ŋun pahiri ata anduniya na min lee zuɣulana zaŋ n-ti first o tiŋgbani baayan Queen Elizabeth II mini Monique Ohsan Bellepeau nyaanŋa, ŋun daa tuɣi o nyaanŋa ka daa ɔfis ŋɔ ni ka daa nye o tuuli tiŋgbani zuɣulana paa. Ŋuni n-daa nya yuuni 2019 yee kpeeni zaŋ n-ti Cambridge University's laɣingu "Africa laɣingbaai: So di ni?" din daa nya African Society of Cambridge University ni laɣim.[5]

Piligu biɛhigu mini shikuru baŋsim bobu

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Bibi Ameenah Firdaus Gurib-Fakim nyɛla bɛ ni dɔɣi so Surinam, silimin goli October 17, 1959. O laanba n-nyɛ Hassenjee Gurib mini Firdaus Durgauhee. O zooi la Plaine Magnien ka naai o shikuru piraamari shikuru din be Saint-Patrice. Ka yi ni chaŋ Mahébourg Loreto Convent, n-ti naai Higher School Certificate, Loreto Convent Quatre Bornes pɔi ka daa yi n-chaŋ England ti tuɣi o degree din jɛndi chemistry bohimbu. O daa karim siɣisi University of Surrey ŋɔ yuuni 1983 ka deei shɛhirili gbaŋ din nya BSc degree ka jɛndi chemistry. Di ni daa niŋ ka o deei o PhD degree din jɛndi organic chemistry, Exeter University, o daa labi yiŋ yuuni 1987 ti nya tuma tuma University of Mauritius.[6]

O daa nyɛla Managing Director zaŋ n-ti CIDP Research & Innovation (din daa na nya Cephyr, Centre for Phytotherapy Research).[7] Nyaanŋa, o daa na nyɛla Purofɛɛsa ŋun mali o dahalali shɛhirili gbaŋ din jɛndi Organic Chemistry, University of Mauritius ( yuuni 2001) ka daa ti lee kpɛm zaŋ n-ti Faculty of Science ni Pro–Vice Chancellor (yuuni 2004–2010). O daa lahi tum Mauritius Research Council ka nya kpɛm zaŋ n-ti vihigu yaɣali (yuuni 1995–1997).[8] O daa lee daanbolo zaŋ n-ti International Council for Scientific Union – Regional Office, Africa dini (yuuni 2011–2014).[9] Yuuni 2015, O Mauritius tiŋgban' zuɣulan tali piibu daa nyɛla din saha maa PM mini Militant Socialist Movement puuni yino Anerood Jugnauth, zaŋ sɔŋna ka Mauritian National Assembly zaasa daa saɣitili. O daa yina ti che tuma yuuni 2018 di ni daa niŋ ka laɣiri kɔriŋfohili daa yina Prime Minister, Pravind Jugnauth saha. Tiŋgbani zuɣulana tali ŋɔ naa kuli nyɛla din doya hali ni silimin goli December 2019, ka bihi bapira Prithvirajsing Roopun daa ti deei li. Saha ŋɔ, tiŋgbani zuɣulana paa, Barlen Vyapoory n-na nya tiŋgbani zuɣulana.

Vice-chancellor piibu

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Silimin goli December 2013, Gurib-Fakim daa zaŋ fabila ti sɔŋ Mauritian Equal Opportunities Commission (EOC) din wuhiri ni adiini gaŋbu paagi o zaŋ chaŋ o korisi ni University of Mauritius (UoM) Vice Chancellor bɔbu polo. EOC vihigu yaɣali daa yina ti wuhi ni ka lala n-nyɛli, amaa ka lee wuhi ni yɛlimuɣira n-beni zaŋ chaŋ piibu maa polo. Vihigu maa daa wuhiya ni zimsim be la so shɛli di ni doli zaŋ chaŋ ban bɔri li maa piibu polo. Yaɣa, yɛltɔɣa bahigu daa chaŋla Professor Jugessur sani, ŋun daa nyɛ zuɣulan zaŋ n-ti Council of the UoM lala saha.[10]

Gurib-Fakim daa che o zaashee University ŋɔ ni ka chaŋ ti kpa o dahalali science yaɣali ka boli CIDP Research & Innovation, luɣishɛli o ni pa nya Managing Director.[citation needed]

Yuuni 1988, Dr. Anwar Fakim ŋun nya apɔleesa baŋda la daa niŋ o amiliya.[11] Bɛ dɔɣi la bihi ayi; doo (Adam, ka bɛ dɔɣi o yuuni 1992 ka o chaŋ o shikuru University of Kent) mini bipuɣinga (Imaan, ŋun bohim Computer Science).[12]

Di ni daa kuli niŋ ka bɛ piigi o tuŋgbani zuɣulana naai, Prime Minister kuro, Navin Ramgoolam daa yihi yɛltɔɣa ŋumda na zaŋ chaŋ Ameenah Gurib-Fakim shɛhirili gbaŋ din nya PhD zaŋ maŋtali polo. Ramgoolam daa lahi ŋum yɛltɔɣa ŋɔ di ni daa niŋ ka Platinum Card korinfɔhili yi polo .[13][14]Tɛmplet:Clarify

Ameenah Gurib-Fakim daa yina ti che Mauritius tiŋgbani zuɣulana tali silimin goli March 23, 2018 di ni daa niŋ ka bɛ puhi bɛ tiŋgbani yuun’ pihinu chuɣu naaai ka L'Express newspapers vii o banki daashili, di mini o daa labisi laɣiri kam din daa di pɔi ka bɛ naai viili maa.[15][16] O nam ŋɔ chebu daliri daa kuli nyɛla suhuyurilim mini ŋuma din daa yirina zaŋ chaŋ ŋuni Vice-Chairperson zaŋ n-ti Charitable Organisation Planet Earth Institute (PEI), zangama banki bila[17] ni daabiligu yaɣa shɛŋa PEI ni kuri ariʒichi niŋda ka Mauritius gɔmnanti saɣitili, zaŋ yi PEI lana ni daabi’ biŋ Álvaro Sobrinho ningbuna ni dina.[18][19] Ameenah Gurib Fakim daa lahi bo soli ni Financial Services Commission (FSC) yihi banki laasinsi ti Álvaro Sobrinho, daanbolo zaŋ n-ti PEI ni o laɣim PASET ariʒichi.[20][21][22]

Silimin June 2018, Mauritius gɔmnanti daa niŋ vihigu zaŋ chaŋ tiŋgbani zuɣulana kuro Ameenah Gurib-Fakim zalikpan’ kpɛma mini zalikpan’ bihi birigibu, ka Jaaji Asraf Ally Caunhye be di tooni.[23] Pɔi ka o daa yina ti che tuma yuuni 2018, ka daa bi mali Mauritius Cabinet shaawara, Ameenah Gurib-Fakim daa pii Sir Hamid Moollan ni lihi vihigu zaŋ chaŋ Álvaro Sobrinho tuma polo.[24] Di mini wumbu pam wumya zaŋ chaŋ di polo ka mani yuma ata zuɣu, vihigu maa na bi niŋ naai.[25][26]

Gurib-Fakim lahi nyɛla ŋun diɛ pina pam din nya tiŋduya dina ka mani L'Oréal-UNESCO Award for Women in Science (2007), Laureate pini din nya National Economic and Social Council (2007), CTA / NEPAD / AGRA / RUFORUM din nya ‘Africa paɣaba ban be Science ni’ nti pahi African Union pini zaŋ n-ti paɣaba ban be Science ni.[8] Tiŋgbani zuɣulana Anerood Jugnauth daa lahi leegi o Komanda zaŋ n-ti Order of the Star and Key of the Indian Ocean (CSK) yuuni 2008 zaŋ yi o kpaŋmaŋa zaŋ chaŋ shikuru polo mini science yaɣali. Yuuni 2009, France tiŋgbani zuɣulana daa ti o pini din nya Order of the ‘Chevalier de l’Ordre des Palmes Academiques’.[30] O ni daa lee tiŋgbani zuɣulana naai, o dariza daa duya hali ni Grand Commander of the Star and Key of the Indian Ocean (GSCK).

Tiŋduya mini sambanni pina

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

O ni tooi kpaŋ o maŋa zaŋ chaŋ sabbu din kpa shikuru polo n-nyɛ ŋan doya ŋɔ:

  • Plantes médicinales de l'Île Rodrigues (1994)
  • Plantes médicinales de Maurice (1995)
  • Natural toxins and poisonous plants of Mauritius (1999)
  • Maurice par les plantes médicinales (2002)
  • Mauritius through its medicinal plants (2002)
  • Molecular and therapeutic aspects of redox biochemistry (2004)
  • An illustrated guide to the flora of Mauritius and the Indian Ocean Islands (2003)
  • Medicinal Plants of the Indian Ocean Islands (2004)
  • Guide illustré de la flore de Maurice et des îles de l'Océan Indien (2004)
  • Biodiversity towards drugs development (2005)
  • Booklet on 'Medicinal Plants at the state House, Le Réduit' (2005)
  • Lesser-known and under-utilised plant resources (2005)
  • Ressources végétales méconnues et sous-utilisées (2005)
  • Guide illustré de la flore de Maurice et des îles de l’Océan Indien (2006)
  • Medicinal Plants of Mauritius and of the World (2007, 2011)
  • Plantes médicinales de Maurice et d’ailleurs (2007, 2011)
  • Plantes d’hier et médicaments d’aujourd’hui (2008)
  • Mieux connaître les arbres et arbrisseaux de Maurice et des îles de l'Océan Indien(2008)
  • Towards a better understanding of Trees and Shrubs of Mauritius and the Indian Ocean Islands (2009)
  • African Herbal Pharmacopoeia (2010)
  • Guide des plantes tropicales de l'Île Maurice et de La Réunion (2011)
  • Trees of the World (2013)
Political offices
Preceded by President of Mauritius
2015–2018
Succeeded by

Tɛmplet:MauritiusPres

  1. Prime Minister's Office - National Day Honours 2008. Republic of Mauritius.
  2. 1 2 Her Excellency Dr. (Mrs) Bibi Ameenah Firdaus Gurib-Fakim, G.C.S.K., C.S.K President of the Republic of Mauritius. The President of the Republic.
  3. Ameenah Gurib-Fakim : " Je suis une emmerdeuse, c'est ça ? " (2014-05-31).
  4. Ameenah Gurib-Fakim: l'encombrante présidente. L'Express (4 March 2018).
  5. Keynote Speakers (en-US).
  6. AMEENAH GURIB-FAKIM: "Cette nomination a déjà fait sauter quelques verrous". lemauricien.com (2015-05-31).
  7. Archived 4 Silimin gɔli September 2018 at the Wayback Machine
  8. 1 2 Archived copy.
  9. Prof. Ameenah Gurib-Fakim Joins SAA - Spa & Wellness Association of Africa.
  10. EQUAL OPPORTUNITIES COMMISSION—AFFAIRE GURIB-FAKIM: Troublantes révélations sur les promotions à l'UoM. lemauricien.com (2014-05-28).[permanent dead link]
  11. Une famille accuse le Dr Fakim de négligence médicale. L'Express (22 May 2016).
  12. Dans l'intimité de la Présidente. Defimedia.
  13. Navin Ramgoolam: "Ameenah Gurim-Fakim doit démissionner immédiatement". L'Express (4 March 2018).
  14. Navin Ramgoolam : "Ameenah Gurib-Fakim aurait dû partir depuis longtemps". Defimedia.
  15. Affaire «Platinum card» : la Présidente a-t-elle tout remboursé ? (fr).
  16. "Mauritius: Ameenah Gurib-Fakim resigns over credit card scandal". Al Jazeerah. https://www.aljazeera.com/news/2018/03/mauritius-ameenah-gurib-fakim-resigns-credit-card-scandal-180317135925154.html.
  17. Rédaction, La (2018-02-28). "Affaire Sobrinho: les folles dépenses de Madame la présidente" (fr). lexpress.mu. https://www.lexpress.mu/article/327158/affaire-sobrinho-folles-depenses-madame-presidente.
  18. Swiss froze millions linked to Banco Espirito Santo. SwissInfo (2 April 2017).
  19. Mestry, Anne-Lise (2017-03-20). "Directrice de Planet Earth Institute: Ameenah Gurib-Fakim "n'était pas rémunérée"" (fr). lexpress.mu. https://www.lexpress.mu/article/302632/directrice-planet-earth-institute-ameenah-gurib-fakim-netait-pas-remuneree.
  20. "Affaire Sobrinho : Ameenah Gurib-Fakim au centre des emails échangés" (fr). Defimedia. 2017-04-08. https://defimedia.info/affaire-sobrinho-ameenah-gurib-fakim-au-centre-des-emails-echanges.
  21. "[Vidéo Pravind Jugnauth : "Nous ne sommes pas sur la même longueur d'onde avec Ameenah Gurib-Fakim""] (fr). Defimedia. 2018-03-06. https://www.defimedia.info/pravind-jugnauth-nous-ne-sommes-pas-sur-la-meme-longueur-donde-avec-ameenah-gurib-fakim.
  22. ASA et PASET Funds : Alvaro Sobrinho met la clé sous le paillasson (fr).
  23. A quoi servent les commissions d'enquête ?. L'Express (28 February 2020).
  24. Les rapports des commissions d'enquête sur la vente de Britam et Ameenah Gurib-Fakim soumis d'ici fin janvier 2020. Defimedia.
  25. Commission of Inquiry on the violation of the Constitution and any other laws. Government of Mauritius.
  26. Bhuckory, Kamlesh (16 March 2018). "Mauritian Premier Says Inquiry Ordered by President Is Illegal". Bloomberg.com (Bloomberg). https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-03-16/mauritian-president-orders-probe-of-angolan-banker-media-leak.
  27. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ICSU-ROA Committee Member- Biography for ICSU Website. International Council for Science.
  28. Office of the President - Profile.
  29. HONOUR BESTOWED UPON HER EXCELLENCY THE PRESIDENT OF THE REPUBLIC OF MAURITIUS, AMEENAH GURIB-FAKIM. Royal House of Bourbon Two Sicilies (8 January 2016).
  30. Gurib-Fakim, Ameenah.[permanent dead link]
  31. Ameenah Gurib-Fakim. Sorbonne Universities (12 December 2013).