Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Sclerophrys regularis

Diyila Dagbani Wikipedia
Gbuluɣu
taxon
Yu'ŋmaaS. regularis Mali niŋ
Nangban yiŋga YuyaSclerophrys regularis Mali niŋ
Yaɣili Kpamlispecies Mali niŋ
Lamba ZuliyaSclerophrys Mali niŋ
Taxon synonymAmietophrynus regularis, Bufo regularis, Sclerophrys chudeaui Mali niŋ
Original combinationBufo regularis Mali niŋ
IUCN conservation biɛhiguLC Mali niŋ

Sclerophrys regularis, ka bɛ lahi mi li African common toad, Egyptian toad, square-marked toad, African toad, African bouncing toad nti pahi Reuss's toad nyɛla gbuluɣu zuliya shɛli din be Bufonidae daŋ ni la. Di nyɛla din tooi bɛ Sub-Sahara Africa, di ni be di yaɣi' shɛŋa n nyɛ Algeria mini Libya oasis nim la ni, ni Nilotic Egypt zuɣusaa polo.[1] Di tooi nyɛla din be Angola, Benin, Burkina Faso, Cameroon, Cape Verde, Central African Republic, Chad, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Egypt, Ethiopia, Gabon, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Kenya, Liberia, Mali, Niger, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Sudan, nti pahi Uganda.

Gbuluɣu so bɛ ni booni African common toad ŋun bara ka lahi mali yaa la mali gbaŋ jurajura. O zaɣi lɔɣu nabani hali ni o zuɣusaa waɣilim tooi nyɛla 62mm hali ni 91mm (inches 2.4 hali ni 3.6) ka di zaɣi nyɛma mi nyɛ (inches 2.4 hali ni 5.1). Binshɛli bela o ninbihi nyaanga n-du n-du, dini tooi be o yaɣa maa zaa n waɣawaɣaw bee la di nyɛ dingɔŋgɔŋ, di zaɣi lɔɣu maa malila binshɛli o lɔŋni. Di yaanga maa nahingbaŋ nyɛ tankpa' nindaɣiri nahingbaŋ ka mali wule' sabila din yaɣinti di yaanga polo, di zaɣibihi maa yaanga zuɣu nyɛla din booi n du o zuɣusaa mini o tiŋli. Di zuɣusaa nangbani piba, di ninbihi lɔna ni ni jurajura din be o ningbuna ni maa nyɛla din tɔnto sabilasabila. Di zaɣi lɔɣu maa lɔnani nyɛla zaɣi sabinli ka bɛ zaa gbaya lɔnani nyɛ zaɣi piɛlli laasabu. Di nyɛla din kumsim be ka binyɛra n sɔri taba la ka guhiri buyiyi di kumbu ni.[2] Di yi ti chirigi di dimnima, di yiɣirimi m pata bee n yiɣi n lu kom ni, dinyan che ka di zo n tilihi. Di nyaanga gbaya maa lahi malila ningbuŋ o napɔnbihi maa sunsuuni, dina n sɔŋdi o ka  o chani kom ni.

Gbuluɣu ŋɔ nyɛla binniɛn' so ŋun niŋ bayana ka be mahili shee ka lahi be din kum shee, bɛ tooi be luɣi shɛŋa ŋan du mɔrini, tihi ni galisi luɣi shɛŋa kpansikpansi, ka lahi be kɔya ni. O nyɛ ŋun tooi miri kom ni be luɣi shɛŋa, nimaani ka bɛ nyera ka waɣiri bɛ bihi. O pala binniɛn' so ŋun be mɔɣu ni amaa ti ni tooi nya ba bɛ ŋma bee n yihi mɔ' shɛli ni ni fondi ni (sanbani koya ni). Gbuluri zuliya shɛli dabam n be luɣi shɛŋa mahili ni kani, kamani Amietophrynus garmani mini Amietophrynus xeros.

Lala gbuluɣu nyɛla din niŋ bayana ti ni nyariba luɣi shɛŋa. Di nyɛla binniɛn' bili so ŋun milindi o ni ni be luɣi shɛli ka bɛ galisim nyɛ din saɣisi, din zuɣu International Union for Conservation of Nature nim nyɛla ban dii bi zaŋ bɛ zaɣa n niŋ bi zalibu ni. Ninvuɣi shaba mi nyɛla gbahiri ba n kɔhira ka wumsiri ba.

Niriba nyɛla ban gbahiri gbuluri ŋɔ n kɔhira ka wumsiri ba. Bɛ yi yan wumsi bɛ bɛbaayi bee zaɣi bɔbigu, bɛ bɔrila polo kamani gaɣili pishi laasabu ni bɛ zaŋba n niŋ.