Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Palystes superciliosus

Diyila Dagbani Wikipedia
Palystes superciliosus
taxon
Nangban yiŋga YuyaPalystes superciliosus Mali niŋ
Yaɣili Kpamlispecies Mali niŋ
Lamba ZuliyaPalystes Mali niŋ

Common rain spider[1] (Palystes Superciliosus),  ka bɛ daa na booni li P. natalius,[2] nyɛla kpatindaringa zuliya shɛli bɛ ni booni huntsman spider ban be South Africa tiŋgbanni la.[2] Di nyɛla Palystes kpatindaringa zuliya shɛli din niŋ bayana ka wuligi gili luɣa pam.[3]

South Africa tiŋgbani ni, di nyɛla bin neenbil' shɛli din be KwaZulu-Natal province din be nu' zaa polo maa, zaŋchaŋ di nu' dirigu tiŋsi ni kamani Mpumalanga, Limpopo, Gauteng ni North West din be zuɣusaa polo la, Eastern Cape nti pahi Western Cape din be gbunni polo la. Di waɣilim tooi nyɛla 15 mm hali ni 36 mm ka di naba waɣilim tooi nyɛ 110 mm. Ŋun daa nyɛ ŋun buɣisi li n nyɛ Ludwig Carl Christian Koch yuuni 1875 puuni.[2]

zaɣi nyɛŋ ŋun yina South Africa

Di ni be luɣi shɛŋa

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Bin nɛma baŋdiba nyɛla ban zaŋ Namibia, Mozambique, Eswatini, ni South Africa kpatindarinsi lahibali n niŋ gbana ni.[2]

South Africa puuni, lala zuliya maa nyɛla din galisi ka be luɣa din ka li barina ni pam. Luɣi shɛŋa din niŋ bayana ka bɛ be n nyɛ Kruger National Park, Ndumo Game Reserve, Polokwane Nature Reserve, De Hoop Nature Reserve, nti pahi Swartberg Nature Reserve.  Di biɛhisi shɛhi dubu tooi nyɛla 1 m hali ni 2785 m.[4]

P. castaneus gala surugu, din ŋmani P. superciliosus gba dini
Rain Spider gala surugu

Bɛ gbɛbu shee mini bɛ ʒilɛli baŋsim

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Palystes superciliosus nyɛla bin neenbiliso ŋun niŋ bayana pam ka tooi lahi be ti yinsi. Bɛ nyɛla ban tooi kpɛri ya ni, di yi ti niŋ ka saa saha kanna. Bɛ maani la bɛ tɛ' kara n tabiliri vari bee mɔri. Bin nɛma baŋdiba nyɛla ban kpahi ba ʒilɛli balli kam ni, gbaai yihi tiŋgbani din kuui pam shee. Bɛ lahi nyɛla ban kpahim ba pu' shɛŋa ni bɛ ni kɔri cabbage, avocado ni macadamia.[4]

Luɣi shɛli bɛ ni yuri bɛnibu pam n nyɛ mɔrini ni tihi ni be shɛli. Palystes kpatindarinsi maa nyɛla bɛ  ni tooi booni shɛba rain spiders, bee lizard-eating spiders. Palystes kpatindarinsi ŋɔ nyɛla ba kpɛri ya ni pɔi ni saa mibu, bɛ kpe yili ni, bɛ dirila sabisa siliminsi ni boli shɛba geckos la (ballee Afrogecko porphyreus ban be Gauteng, Western Cape la, bee Lygodactylus capensis ban be southern Africa nu' zaa polo la).[5] Bɛ zaɣi lɔri tooi nyɛ ti ni nyari shaba silimin goli August ni hali ni December ni, di ni tooi nyɛla bɛ zaɣi nyama shee ka bɛ bɔri lala saha maa.

Lala kpatindaringa maa naba waɣilim ni tooi paai 11 cm, ka bɛ maŋmaŋ waɣilim mi ni tooi nyɛ 4 cm. Din niŋ nyaɣisim maa nyɛla bɛ zaɣi lɔri mini zaɣi nyama zaa waɣilim nyɛla yim.[6] Bɛ bo taba tulim saha piligu maa, bɛ zaɣi nyaŋ maa yan zaŋla o ni pam zanazana shɛli maa n te tɛɣu din waɣilim ni tooi nyɛ 60 mm hali ni 100 mm ka zaŋ dagansi mini vari n tɛnte li. Lala tɛri maa nyɛla din niŋ bayana silimin goli November hali ni April. Bɛ zaɣi nyaŋ maa zaŋdila hawa dibaata bee dibaanu n maandi tɛɣu, ka guli li bakɔi dibaata laasabu, hali ka kpatindarinsi bihi maa zaa ti waɣi n niŋ tɛɣu maa ni.[7] Bɛ tɛrila bɛ tɛri maa buta zuɣu, bɛ yuma ayi biɛhigu ni. Lala saha maa, bɛ zaɣi nyaŋ ŋun guli tɛɣu maa dimdila ŋun kam shihi tɛɣu maa.

Bɛ barilim mini bɛ naba lɔŋni bin sabila mini zaɣi dozimdozim din bɛni maa, ka bɛ wuɣiri li barina yi ti yan paai ba, bɛ lala niŋsim maa nyɛla din mali dabɛm. Yuuni 1959 saha, bin nɛma baŋdiba daa chɛmi ka Palystes superciliosus dim kuruchu kurili nyee ni. Kuruchu maa daa kpila di minti ayopɔin nyaanga, ka di che ka bɛ dihitabili ni lala kpatindaringa maa lɔɣu nyɛla din mali barina. Yaha, bɛ daa lahi niŋ vihigu n zaŋ kpa lala kuruchu maa polo ka yɛli, ni ka o dimbu maa n daa ku kuruchu maa, ni dabɛm n daa gbaai li n yaɣi ka o kpi maa. Bɛ dimbu nyɛla din barina bi paai shia dimbu, din kana ninsalinim polo. Bɛ yi dim ninsala, di yan biɛrimi ka piri, di biɛrim maa nyɛla din yan che dabisi bihi nyaanga. Di nyɛla bɛrim shɛli din maari di toli ka maari zaazaa.

P. superciliosus (ni Palystes kpatindarinsi  zuliya shaba dabam) nyɛla ti ni tooi nyari shaba ka bɛ pabigi n doya, wasp kara shaba bɛ ni booni Pompilid wasp vu ba mi n chaŋ. Ti ni tooi bɛ ni doya la wasp maa ka bɛ sani. Pompilid wasp maa nyɛla ŋun gɔri kpatindarinsi kɔnko tɔhigu,  bɛ yi nya ba bɛ yan dimmi n pabigi ba. Ka naan yi vu ba n chaŋ bɛ tɛri ni n ti nye gala n-pa kpatindaringa maa zuɣu, ka naan yi yo kpatindaringa ŋun pabigi  maa mini gala maa n-niŋ tɛɣu maa ni. Gala maa yi ti waɣi,  wasp bihi maa yan dirila kpatindaringa, bɛ yan dirila yaɣi shɛŋa ka che shɛŋa n ti di li bahigu ha, din yan che ka kpatindaringa maa bi kpi. Bɛ yi niŋ lala kpatindaringa maa yan yuui mi ka nimdi na kuli viɛla, din yan che ka wasp bihi maa di li hali n ti zooi. Pompilid wasp maa zuliya shaba bɛni ka bɛ booni li Tachypompilus ignitus, dina nyɛla din gɔri kpatindari' nyaan' kura tɔhigu.[8]

Tachypompilus ignitus ni ʒiri Palystes bindirigu n-duri dukpuni
  1. Koch, Ludwig; Keyserling, Eduard von; Keyserling, Eugen; Koch, Carl. (1871). Die Arachniden Australiens nach der Natur beschrieben und abgebildet (in English). v.2 (1885-1890). Nürnberg: Verlag von Bauer & Raspe. doi:10.5962/bhl.title.121660.
  2. 1 2 3 4 World Spider Catalog (en).
  3. Palystes (rain spiders, lizard-eating spiders).
  4. 1 2 A.S., Dippenaar-Schoeman. "South African National Survey of Arachnida Photo Identification Guide: The Sparassidae of South Africa." (in en). Zenodo. DOI:10.5281/zenodo.6614498.
  5. Palystes superciliosus.
  6. DeWetsWild (2021-03-20). Palystes superciliosus (en).
  7. Pearce (PhD), Dr Richard J. (2019-05-24). Rain Spider (Palystes superciliosus): Facts, Identification & Pictures (en-US).
  8. Charles L. Griffiths - Wikispecies (en).