Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Mankessim

Diyila Dagbani Wikipedia
Mankessim
tiŋa
Dunia yaɣiliAfrica Mali niŋ
TiŋaGhana Mali niŋ
Din be shɛli polonaCentral Region, Mfantsiman Municipal District Mali niŋ
Tiŋgbaŋ yaɣili calinli5°16′0″N 1°1′0″W, 5°16′18″N 1°0′55″W Mali niŋ
Map

Mankessim nyɛla tiŋ din be Central Region [1][2][3] zaŋ n-ti Ghana,[4] West Africa. Di waɣilim nyɛla din paagi kamani 75 km zaŋ chaŋ Accra ka be Sekondi-Takoradi soli zuɣu. Di nyɛla Fante zuliya balli kaya ni taada tiŋzuɣu. Mankessim's taarihi nyɛla din jandi tɔbu tɔhiriba ata: Obrumankoma, Odapagyan n-ti pahi Oson, ban daa sɔŋ Fante niriba ka bɛ daa yi Techiman labi Bono Region mini Adoagyir din be Central Region.[5] Lala tiŋ ŋɔ tiŋgbani galisim nyɛla 75 meters ka yuuni 2010 Census wuhi ni bɛ kalinli nyɛla 38,313.[6]

Chief enstoolment

Noli kaya ni taada pam zaŋ n-ti Fante niriba wuhiya ni Mankessim n daa nyɛ tiŋ tuuli zaŋ n-ti Kanbonsi din daa niŋ ka Fante yi labi Atlantic coast ka ban daa be di tooni nyɛ Oburumankoma, Odapagyan n-ti pahi Oson. Lahabali shɛŋa nyɛla din wuhi ni Mankessim nyɛla biɛhigu shee din pahiri ayi zaŋ n-ti Kwanan. Taarihi wuhiya ni Kanbonsi. [7]

Saha waɣala din gari maa, Naa zaŋ n-ti Mankessim n daa nyɛ Naa zaŋ n-ti Fante.[8]:Tɛmplet:R/where John Brandford Crayner nyɛ ŋun sabi Nanima yuya zaŋ n-ti Mankessim:[8]:Tɛmplet:R/where

  1. Eduono-Egyin 1502
  2. Kweku Befi 1585
  3. Ɔkofo Gyesi 1601
  4. Boa Amponsem 1740
  5. Adoko Panyin 1827
  6. Adoko Kuma 1831
  7. Nana Obosu 1844
  8. Kwesi Edu 1851
  9. Kweku Mbir 1860
  10. Edu Agyeman 1910
  11. Aborbora-Katakyi 1915
  12. Boako 1922
  13. Adoko II 1925–68
  14. Adoko V 1969–76
  15. Nana OSIPII III 2020 -

Mankessim nyɛla din mali ashibitikara mini ashibitibihi dizuɣu bɛ nyɛla ban nyari alaafee bɔma soya alaha. Lala ashibitinima ŋɔ shɛŋa nyɛ Mercy Women's hospital[9] ka di nyɛ din miri Manna Heights Hotel and Conference Center, Fynba Hospital n-ti pahi Sanford World Clinic din be Ghana ( di daa piligi la tuma yuuni 2013[10]).

Mankessim nyɛla din mali "secondary" shikuruti pam saha ŋɔ. Di shɛŋa nyɛ:

  • Mankessim Senior High School[11]
  • Obama College
  • St. Andrews College


  • Lydia Forson; kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa ka bɛ daa dɔɣi yuuni 1984[12]
  • Augustine Arhinful; boliŋmɛra so bɛ ni daa dɔɣi yuuni 1994.
  • Nanahemaa Ama Amissah III; Paramount Queen mother zaŋ n-ti Mankessim[13]


  1. MANKESSIM IRRIGATION SCHEME. Ghana Government.
  2. MANKESSIM CELEBRATES AFAHYE AND PEACE CONFERENCE. Modern Ghana.
  3. "Roads being fixed since 2017 — Minister" (en-gb). Daily Graphic (Accra, Ghana). https://www.graphic.com.gh/news/general-news/roads-being-fixed-since-2017-minister.html?fbclid=IwAR3tjnIqI1j-slKieMLz2A2CPCkar3YcuAlV4C6yEJlI2qe-SAWvK1cMqZQ.
  4. I should've been closer to my father - Quamina MP - MyJoyOnline.com (en-US).
  5. Shumway, Rebecca (2011). The Fante and the Transatlantic Slave Trade. 52. Boydell & Brewer. ISBN 978-1-58046-391-1. JSTOR 10.7722/j.ctt1x72ng.
  6. Ghana Statistical Service (2014). Ghana 2010 Population & Housing Census - District Analytical Report for Mfantseman District.
  7. Shumway, Rebecca (2011). "The Fante Shrine of Nananom Mpow and the Atlantic Slave Trade in Southern Ghana". The International Journal of African Historical Studies 44 (1): 27–44. ISSN 0361-7882.
  8. 1 2 Crayner, John Brandford (1979). Akweesi and the Fall of Nananom Pɔw. Methodist Book Depot. ISBN 9988786905.
  9. "Women's hospital at Mankessim suspends free fistula surgeries". Daily Graphic (Accra, Ghana). https://www.graphic.com.gh/news/general-news/women-s-hospital-at-mankessim-suspends-free-fistula-surgeries.html.
  10. Sanford World Clinic inaugurated at Mankessim (14 December 2013).
  11. Home Page - Ghana Education Service - GES (en-US) (2024-05-06).
  12. Irokotv Nollywood Birthday[permanent dead link], Irokotv, Retrieved 21 September 2016
  13. "Pay more attention to Obstetric Fistula - Mankessim queen mother" (en-gb). Daily Graphic (Accra, Ghana). https://www.graphic.com.gh/news/general-news/pay-more-attention-to-obstetric-fistula-mankessim-queen-mother.html.