Mankessim
| Dunia yaɣili | Africa |
|---|---|
| Tiŋa | Ghana |
| Din be shɛli polona | Central Region, Mfantsiman Municipal District |
| Tiŋgbaŋ yaɣili calinli | 5°16′0″N 1°1′0″W, 5°16′18″N 1°0′55″W |

Mankessim nyɛla tiŋ din be Central Region [1][2][3] zaŋ n-ti Ghana,[4] West Africa. Di waɣilim nyɛla din paagi kamani 75 km zaŋ chaŋ Accra ka be Sekondi-Takoradi soli zuɣu. Di nyɛla Fante zuliya balli kaya ni taada tiŋzuɣu. Mankessim's taarihi nyɛla din jandi tɔbu tɔhiriba ata: Obrumankoma, Odapagyan n-ti pahi Oson, ban daa sɔŋ Fante niriba ka bɛ daa yi Techiman labi Bono Region mini Adoagyir din be Central Region.[5] Lala tiŋ ŋɔ tiŋgbani galisim nyɛla 75 meters ka yuuni 2010 Census wuhi ni bɛ kalinli nyɛla 38,313.[6]
Taarihi
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]
Noli kaya ni taada pam zaŋ n-ti Fante niriba wuhiya ni Mankessim n daa nyɛ tiŋ tuuli zaŋ n-ti Kanbonsi din daa niŋ ka Fante yi labi Atlantic coast ka ban daa be di tooni nyɛ Oburumankoma, Odapagyan n-ti pahi Oson. Lahabali shɛŋa nyɛla din wuhi ni Mankessim nyɛla biɛhigu shee din pahiri ayi zaŋ n-ti Kwanan. Taarihi wuhiya ni Kanbonsi. [7]
Saha waɣala din gari maa, Naa zaŋ n-ti Mankessim n daa nyɛ Naa zaŋ n-ti Fante.[8]: Tɛmplet:R/where John Brandford Crayner nyɛ ŋun sabi Nanima yuya zaŋ n-ti Mankessim:[8]: Tɛmplet:R/where
- Eduono-Egyin 1502
- Kweku Befi 1585
- Ɔkofo Gyesi 1601
- Boa Amponsem 1740
- Adoko Panyin 1827
- Adoko Kuma 1831
- Nana Obosu 1844
- Kwesi Edu 1851
- Kweku Mbir 1860
- Edu Agyeman 1910
- Aborbora-Katakyi 1915
- Boako 1922
- Adoko II 1925–68
- Adoko V 1969–76
- Nana OSIPII III 2020 -
Health
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Mankessim nyɛla din mali ashibitikara mini ashibitibihi dizuɣu bɛ nyɛla ban nyari alaafee bɔma soya alaha. Lala ashibitinima ŋɔ shɛŋa nyɛ Mercy Women's hospital[9] ka di nyɛ din miri Manna Heights Hotel and Conference Center, Fynba Hospital n-ti pahi Sanford World Clinic din be Ghana ( di daa piligi la tuma yuuni 2013[10]).
Education
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Mankessim nyɛla din mali "secondary" shikuruti pam saha ŋɔ. Di shɛŋa nyɛ:
- Mankessim Senior High School[11]
- Obama College
- St. Andrews College
Notable people
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]- Lydia Forson; kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa ka bɛ daa dɔɣi yuuni 1984[12]
- Augustine Arhinful; boliŋmɛra so bɛ ni daa dɔɣi yuuni 1994.
- Nanahemaa Ama Amissah III; Paramount Queen mother zaŋ n-ti Mankessim[13]
Kundivihira
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]- ↑ MANKESSIM IRRIGATION SCHEME. Ghana Government.
- ↑ MANKESSIM CELEBRATES AFAHYE AND PEACE CONFERENCE. Modern Ghana.
- ↑ "Roads being fixed since 2017 — Minister" (en-gb). Daily Graphic (Accra, Ghana). https://www.graphic.com.gh/news/general-news/roads-being-fixed-since-2017-minister.html?fbclid=IwAR3tjnIqI1j-slKieMLz2A2CPCkar3YcuAlV4C6yEJlI2qe-SAWvK1cMqZQ.
- ↑ I should've been closer to my father - Quamina MP - MyJoyOnline.com (en-US).
- ↑ Shumway, Rebecca (2011). The Fante and the Transatlantic Slave Trade. 52. Boydell & Brewer. ISBN 978-1-58046-391-1. JSTOR 10.7722/j.ctt1x72ng.
- ↑ Ghana Statistical Service (2014). Ghana 2010 Population & Housing Census - District Analytical Report for Mfantseman District.
- ↑ Shumway, Rebecca (2011). "The Fante Shrine of Nananom Mpow and the Atlantic Slave Trade in Southern Ghana". The International Journal of African Historical Studies 44 (1): 27–44. ISSN 0361-7882.
- 1 2 Crayner, John Brandford (1979). Akweesi and the Fall of Nananom Pɔw. Methodist Book Depot. ISBN 9988786905.
- ↑ "Women's hospital at Mankessim suspends free fistula surgeries". Daily Graphic (Accra, Ghana). https://www.graphic.com.gh/news/general-news/women-s-hospital-at-mankessim-suspends-free-fistula-surgeries.html.
- ↑ Sanford World Clinic inaugurated at Mankessim (14 December 2013).
- ↑ Home Page - Ghana Education Service - GES (en-US) (2024-05-06).
- ↑ Irokotv Nollywood Birthday[permanent dead link], Irokotv, Retrieved 21 September 2016
- ↑ "Pay more attention to Obstetric Fistula - Mankessim queen mother" (en-gb). Daily Graphic (Accra, Ghana). https://www.graphic.com.gh/news/general-news/pay-more-attention-to-obstetric-fistula-mankessim-queen-mother.html.