Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Kakum National Park

Diyila Dagbani Wikipedia
Kakum National Park
national park
Di pilli ni1992 Mali niŋ
Zuliya wuhibuKakum National Park Mali niŋ
IUCN protected areas categoryIUCN category II: National Park Mali niŋ
TiŋaGhana Mali niŋ
Din be shɛli polonaCentral Region Mali niŋ
Dini be shɛliCentral Region Mali niŋ
Tiŋgbaŋ yaɣili calinli5°21′13″N 1°23′0″W Mali niŋ
Significant placeAssin-Attandanso Game Production Reserve Mali niŋ
Heritage designationTentative World Heritage Site Mali niŋ
World Heritage soli(vii), (x) Mali niŋ
Map
E-Class

Kakum National Park[1][2] bɛla Central Region,[3] Ghana[4]. Di yɛlim paa maali kɔbig'ni pihi nahi ni anu (145 miles). Bɛ daa pili mi yuuni 1931, amaa kati zaŋli lebi National Park yuuni 1992 ni, bini daa niŋ avifauna ŋmɛbu ŋmɛbu laa yɔɣu maa ni naai.

Tingbani maa limla mɔɣ'titali. Din chɛ ka parki ŋɔ yi'di tab'ni n-nyɛ, tiŋa maa niriba n-daa zaŋ bɛ maŋmaŋa nia n-kpa li pani ban su Ghana binkɔbiri guli ka taɣi tuma nyɛla Wildlife Division din be Forestry Commission ni.[5]

Di nyɛla yaɣa ata ko puuni Africa, shɛli din mali canopy walkway,[6] din waɣilim nyɛ 350 metres (1,150 ft) ka di laɣim tia ayopɔin zuɣu, din che ka niriba tooi kpe mɔɣu maa ni.[7][8]

Binkɔbiri ban nyɛvuli mŋɛri saliŋ, ban be park ŋɔ ni ka niriba mi ba pam nyɛla Diana jaŋa, bongo kparibu' titali,[9] yellow-backed duiker, ni African elephant (wobgu). Di lahi nyɛla yaɣi shɛli din mali noombihi pam ka Bird Life International mi li, ka di yaɣa maa zaa be park ŋɔ ni.[10]

Noombihi balibu kalinli park ŋɔ ni nyɛla kɔbsiyi ni pih'yɔbu ni ayɔbu (266), di puuni n-nyɛ balibu diba anii shɛba bɛ ni guli ka taɣiri dunia zaa. Di puuni yini n-nyɛ white-breasted guineafowl.[11] Di lahi nyɛla mali silimiinsi ni boli nonso hornbill la, balibu awɔi ni grey parrot.[12] Di lahi mali lapinkɔbiri balibu gari kobisiyɔbu (600), ka bɛ daa lahi nyɛ balishɛli palli yuuni 1993.Zaŋ hali ni yuuni 2012, wɔb'ri ban be mɔɣu ni ka bɛ galisim pam Ghana puli ni, bela Kakum ni.[13]

Museums and Monuments Board din be Ghana Republic ni daa yɛli ni UNESCO[14] zaŋ parki ŋɔ pahi dunia ni yaɣa shɛba bɛ ni guli ka taɣiri, World Heritage Site, ka di doli (VII) ni (X). Bɛ ni daa zaŋ li n-ti, yuuni 2000, bɛ daa zaŋ li m-pahi World of Heritage Sites.[15]

Kakum National Park Taarihi

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Yuuni 1931, yaɣa shɛli Kakum kulibɔŋ ni zɔri ni daa nyɛ bɛ ni zaŋ shɛli leei forest reserve, ka Forestry Division daa nyɛ ban guli li.[16] Lala saha maa, bɛ daa ŋmari tihi pam, di bahi bahindi mahogani [17](Khaya ivorensis) tia. Bɛ daa na kuli kparila tihi maa hali ni yuuni 1989, ka bɛ daa zaŋ mɔɣu maa guli ka taɣi tuma n-ti Wildlife Department.[18]

Yuuni 1990, bɛ daa niŋ vihigu ka mali yuuma anu tuma niya, ni bɛ zaŋ Kakum National Park leei yaɣa shɛli niriba yiiri ni chani ni di bɛhigu, di nyɛla tuma shɛli United Nations Development Program daa niŋ (Dudley 1990). Vihigu maa daa nyɛla Kakum Forest Reserve ni Assin-Attandanso Forest Reserve mɔɣ' ni binkɔbiri ni tihi balibu vihigu, ni wɔb'ri kalinli vihigu. Bɛ daa laɣim biologist, forestry tumtuumdiba, wildlife tumtuumdiba, tiŋa maa niriba, Ghana university nima, region gɔmnanti tumtuumdiba, ni niriba ban tumdi ni tuma maa zaa, ka bi zaa laɣim niŋ vihigu maa.

Di tu ni ti baŋ ni, Mr. Ebenezer Kwasi Agbley, ŋun daa nyɛ Central Regional Manager zaŋ ti Ghana Tourist Board saha maa, n-daa pili lala nia ŋɔ, ni tuma shɛli o ni daa pili ka tum - Tourism Development Scheme for Central Region (TODSCER), bɛ ni daa lahi yɛligi ka bɔlli ni CENTRAL REGION DEVELOPMENT PROGRAM, Central Region Development Commission (CECECOM) sulinsi ni. O daa zaŋ TODSCER tuma maa n-wuhi America, ka bɛ daa nyɛ sɔŋsim di yirina baŋdiba sani, hali ka tuma maa ti saɣi. Din nyaaŋa, bɛ daa lahi zaŋ Game & Wildlife ni bi ti guli ka taɣi parki maa.

Yuuni 1992, Wildlife Department daa zaŋ Kakum leei park, bɛ ni doli Wildlife Reserves Regulations (Ll 1525), ka boli ni Kakum Conservation Area, din pahi Assin Attandanso Forest Reserve[19] la. Bɛ ni daa niŋ vihigu binkɔbiri din be yaɣa maa ni naai, bɛ daa wɔl'li buyi zuɣu yuuni maa puuni: Kakum National Park ni Assin Attandanso Forest Reserve. Daliri shɛli ni ni daa wɔli li maa nyɛ' ni Cape Coast ni tinsi pihita ni ata (33) ni tiŋ'bihi din pahi, bɛ na kuli bɔri tihi yirina mɔɣu maa ni, ni ko'nyuri suŋ din yirina Kakum mɔɣu ni na[20]

Tingbani Yaɣili Shɛli Di Ni Bɛ

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]