Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Croatia

Diyila Dagbani Wikipedia
Croatia
maŋsulinsi tiŋgbani, unitary state, Mediterranean country, tingbani
Pahi lapost-Yugoslavia states, Schengen Area, eurozone Mali niŋ
Di pilli ni25 Silimin gɔli June 1991 Mali niŋ
Yu'maŋliRepublika Hrvatska Mali niŋ
Zuliya wuhibuHrvatska Mali niŋ
Yu'ŋmaaCroația Mali niŋ
Yɛtɔɣa sabbu gahindakɾuːˈɑtsɪɑ, xɐrˈvatʲɪjə, xɔrˈvät͡sjä Mali niŋ
Yɛltɔɣa din nyɛ tuma ni diniCroatian Mali niŋ
Tiŋgbani silimaLijepa naša domovino Mali niŋ
Kaliculture of Croatia Mali niŋ
Taachi sabbuFull of life, Llawn bywyd Mali niŋ
Dunia yaɣiliTuure Mali niŋ
TiŋaCroatia Mali niŋ
TinzuɣuZagreb Mali niŋ
Wakati luɣiliUTC+01:00 Mali niŋ
Be ni bee n pa kodoosheei zuɣuAdriatic Sea Mali niŋ
Located in/on physical featureBalkans, Southern Europe Mali niŋ
Tiŋgbaŋ yaɣili calinli45°15′0″N 15°28′0″E Mali niŋ
Coordinates of geographic center45°6′0″N 15°12′0″E Mali niŋ
Coordinates of easternmost point45°11′43″N 19°26′53″E Mali niŋ
Coordinates of northernmost point46°33′0″N 16°22′12″E Mali niŋ
Coordinates of southernmost point42°23′32″N 18°31′53″E Mali niŋ
Coordinates of westernmost point45°29′13″N 13°29′23″E Mali niŋ
Highest pointDinara Mali niŋ
Lowest pointAdriatic Sea Mali niŋ
Din nyɛ gɔmnanti nyolinirepublic Mali niŋ
Office held by head of statePresident of Croatia Mali niŋ
Tiŋgban zuɣ'lanaZoran Milanović Mali niŋ
Office held by the head of governmentPrime Minister of Croatia Mali niŋ
Tiŋgbani zuɣ'lanaAndrej Plenković Mali niŋ
Kpamba yaɣiliGovernment of Croatia Mali niŋ
Loo zalibu yaɣaParliament of Croatia Mali niŋ
Central bankCroatian National Bank Mali niŋ
Tingbani liɣirieuro Mali niŋ
Duhubu yaɣiliright Mali niŋ
Niɣilim buɣum polo puloku balishɛliEuroplug, Schuko Mali niŋ
TaɣiSocijalistička Federativna Republika Jugoslavija, Socialist Republic of Croatia, Eastern Slavonia, Baranja and Western Syrmia Mali niŋ
Significant eventIndependence of Croatia Mali niŋ
Lahabaya dundɔŋ din mali dihitabilihttp://www.vlada.hr, https://vlada.gov.hr/en Mali niŋ
HasitagiCroatia Mali niŋ
Top-level Internet domain.hr Mali niŋ
Tuutaflag of Croatia Mali niŋ
Coat of armsCoat of arms of Croatia Mali niŋ
Has seal, badge, or sigilSeal of Croatia Mali niŋ
Geography of topicGeography of Croatia Mali niŋ
Nahingbaŋfree country Mali niŋ
Taarihi bachikpani dalinlihistory of Croatia Mali niŋ
Ziligi naba trafiki yaɣiliright Mali niŋ
Open data portalPortal for publishing open data in Croatia Mali niŋ
Economy of topiceconomy of Croatia Mali niŋ
Demographics of topicdemographics of Croatia Mali niŋ
Preferred BCMS project codehr Mali niŋ
Mobile country code219 Mali niŋ
Tiŋgbani boligu zalikpana+385 Mali niŋ
Trunk prefix0 Mali niŋ
Zuɣusaa zuɣusaa tangalimia lamba112, 192, 93, 94 Mali niŋ
GS1 tiŋgbani code385 Mali niŋ
Lansisi plati koodiHR Mali niŋ
Maritime lamba kalinli238 Mali niŋ
Unicode bachinima🇭🇷 Mali niŋ
Category for honorary citizens of entityCategory:Honorary citizens of Croatia Mali niŋ
Category for maps or plansCategory:Maps of Croatia Mali niŋ
Map
E-Class
Croatia Fazan BW

Croatia nyɛla tiŋgban'shɛli din be Europe yaɣili polo, Eastern Europe. Di nyɛla gbanpiɛla tiŋa.

Yaɣili bɛ ni mi zuŋɔ Croatia daa be niriba ni piligu saha zaa. Neanderthal kulisi bɛ ni mi Palaeolithic saha sunsuuni ni daa nyɛla northern Croatia, ka di gari pam Krapina yaɣili. Neolithic mini Chalcolithic cultures binshɛŋa bɛ ni nya nyɛla tiŋa zaa. Binshɛŋa din gari pam be northern Croatia kulisi ni. Din mali tɛhigu nyɛ Baden, Starčevo, mini Vučedol cultures. Iron Age daa mali Illyrian Hallstatt culture piligu mini Celtic La Tène culture.

Zuŋɔ Croatia yaɣili daa nyɛla Illyrians mini Liburnians ni be. Greek colonies tuuli daa pili Hvar, Korčula, mini Vis tiŋsi. Yuuni 9 AD, zuŋɔ Croatia tiŋgbani daa leei Roman Empire yaɣili. Emperor Diocletian yina yaɣili ŋɔ. O daa mɛ palace din gari Split ni ka o daa chaŋ ni o niŋ o alizama nyaaŋa AD 305. 5th century saha, Western Roman Emperor tuuli Julius Nepos daa di yaɣili kasi palace ni nyaaŋa ka o daa chɛ Italy

Tɛha ni daa yɛligi, Croatia daa yɛli o maŋmaŋa 25 June 1991. Bɛ daa naan yi niŋ di niŋbu gbaai tooni dabaa ata chɛbu nyaaŋa 8 October 1991. Lala saha, tɛha daa taɣi tobu ka Serbian nim ni di Yugoslav People's Army (JNA) mini Serb paramilitary groups shɛŋa daa ŋmɛ Croatia. 1991 naabu, tobu din gari pam din daa ŋmɛ tooni din gari pam daa chɛ ka Croatia di o tiŋa yaɣili 2/3. Serb paramilitary groups daa pili Croats ku, kpaŋsi, mini bɛ yibu yaɣa bɛ ni di, ka ku Croat civilians tuhi pam ka yihi bee chɛri Croats ni bɛ shɛba ban bi nyɛ Serbs 400,000–500,000 bɛ yiŋsi. Serbs ban be Croatian tiŋsi, pam ban be tobu tooni, daa nya nambu yaɣa. Croatian Serbs Eastern mini Western Slavonia ni Krajina yaɣa daa chɛ ka Croatian tobu yihi ba bee bɛ maŋa chɛli, amaa di daa bi gari pam. Croatia Government daa yɛli o suhugu ni tuma ŋɔ ka bɔri ni bɛ chɛli, ka yɛli ni di bi be Government sɔli ni.[101][102][103][104][105][106][107][108][109][110][111]

15 January 1992, European Economic Community daa saɣiti Croatia, ka United Nations daa naan yi. Tobu maa daa naai August 1995 ni Croatia nasara kpɛma; bɛ niŋdila dali ŋɔ yuuni yuuni 5 August kamani Victory mini Homeland Thanksgiving Day mini Day of Croatian Defenders. Croatian nasara nyaaŋa, Serbs 200,000 gari ban daa yɛli ni bɛ nyɛ Republic of Serbian Krajina daa chɛ yaɣili ŋɔ ka Serb civilians ban gari pam daa ku bɛ nyaaŋa tobu ŋɔ ni, pam nyɛla bɛ ni labi mali li ka kɔhi bɛ yɛla. Dabaa ayi daa labi na zuŋɔ. Serb yiŋa 19,000 gari daa ti Croat refugees ban yina Bosnia and Herzegovina. Yaɣa din na kpalim bɛ ni di daa labi ti Croatia Erdut Agreement November 1995, ka di naai UNTAES tuma January 1998. Karimbanim pam kaliya tobu ni niriba 20,000.[112][113][114][115][116][117][108][119][120][121][122]

Wuhiri fɔto: Croatia daa kpɛ EU 2013 ka Eurozone daa pahi decade yini nyaaŋa 2023.

21st century piligu, Croatia daa nya economic growth din chaŋ tooni ka tiŋa maa daa democratize amaa ka bɔra ni public corruption mini tuma kɔbu. Croatian Parliament daa lɛbi constitutional amendments November 2000 mini March 2001 ni bɛ taɣi bicameral niŋ unicameral body, ka naan yi chɛ president nuu. Croatia daa kpɛ Partnership for Peace May 2000 mini World Trade Organization November 2000. Di daa kpɛ military alliance NATO April 2009. Croatia daa pili UN Security Council non-permanent seat 2008 hali ni 2009. 2008 financial crisis ni daa taɣi li, austerity measures daa chɛ ka fanda yiri anti-government protest 2009 mini 2011. Yuuni maa naabu, parliament daa ti May, ka Croatian president Ivo Josipović daa boli piibu paai December ni bɛ chɛ protest. Bɛ ni daa naai negotiations 2004 hali ni 2013, Croatia daa kpɛ European Union (EU) o 28th member July 2013.[123][124][125][126][127][128][129][130][131][132][133][134][135][136]

Croatia daa nya 2015 European migrant crisis ka Hungary ni daa gari Serbia tiŋgbani daa chɛ ka refugees mini migrants 700,000 gari gbaai Croatia. 19 October 2016, Andrej Plenković daa pili o tuma Croatia Prime Minister zuŋɔ. Piibu tuuli din daa niŋ 12 January 2025, daa piigi Zoran Milanović president. 2022, Croatia daa pili OECD kpɛbu, ka bɛ ni naai membership 2026. Tiŋa ŋɔ daa kpɛ Eurozone mini Schengen Area 2023, ka deei euro leei o liɣiri tooni.[137][138][139][140][141][142]

Croatian Air Force

Croatia Toobu (OSRH) mali yaɣa ata: Croatian Army, Croatian Navy mini Croatian Air Force. Croatia President n-nyɛ di kpɛma ka di di o tooni ka Government of Croatia kpaŋsi di defense policy. Toobu maa sɔŋdila Croatia siyaasa din be tiŋsi sunsuuni mini dunia laaʒiba. Di nyɛla toobu yini zaŋ ti Military Security and Intelligence Agency (VSOA). Bɛ saɣim Toobu maa continental Croatia mini tiŋzuɣu Zagreb, ka Navy pam be Split. 2025 Global Peace Index sani, Croatia nyɛla tiŋa din 18th be laaʒiba dunia ni.[184][185]

Croatian War of Independence (1991–1995) nyaaŋa, Toobu maa daa nyɛla din mali tɛhigu territorial integrity gullibu. Toobu tuuli tiŋa din be o yaɣili daa nyɛla 2003 – War in Afghanistan mini Iraq War – nyaaŋa ka bɛ kpɛ military alliance NATO yuuni 2009. Croatia mali toobu mini foreign intelligence taba ni NATO mini United States. Toobu maa daa chaŋla United Nations (UN), NATO mini America ni ŋmɛri tobu shɛŋa dunia zaa. Yuuni 2013 ka bɛ kpɛ European Union (EU), ka di leei EU defense forces yaɣili.[186][187][188][189][190]

Yuun pihita piligu, tiŋsi sunsuuni geopolitical risk zuɣu, Toobu maa nya militarization mini modernization din gari. O ni be Europe mini U.S. ni, di chɛla defense pacts din yɛn chani tooni mini defense industrial base din gari. Croatia toobu nyɛla tobu shɛli din mali technology din gari Southeast Europe. Croatia mali military conscription yuuni 2025, ka bɛ daa pili li tuuli yuuni 1991 hali ni 2008.[191][192][193][194][195][145]

Gɔmnanti mini siyaasa tali

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Bɛ ni mali aʒia shɛŋa duri tiŋduya (Exports)

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]