Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Navrongo Senior High School

Diyila Dagbani Wikipedia
Navrongo Senior High School
educational institution, mixed-sex education, high school, public school, boarding school
Di pilli niSilimin gɔli September 1960 Mali niŋ
Bala yɛlibu, sabbu bee buɣisibuSilmiinsili Mali niŋ
Ŋun piliKwame Nkrumah Mali niŋ
Taachi sabbuLux Borealis, The Light of the North Mali niŋ
TiŋaGhana Mali niŋ
Din be shɛli polonaKassena Nankana Municipal District Mali niŋ
Dini be shɛliNavrongo, Upper East Region Mali niŋ
Tiŋgbaŋ yaɣili calinli10°51′31″N 1°4′7″W Mali niŋ
Nahingbanawhite, nuɣiso Mali niŋ
Ŋun wuhiraGhana Education service (GES), ministry of education Mali niŋ
State of usein use Mali niŋ
Map

Navrongo Senior High School nyɛla karimbisarinsi karinzoŋ din be Navrongo ka di nyɛ bini daa zali shɛli silimi gɔli September yuuni 1960 ka di nyɛla Ghana tuuli Gomlanti Osagyefo Dr. Kwame Nkrumah. Bi daa  bolili la President's College. Gomlanti maa daa yɛli o niya ni lala shikuru maa ni lɛbi shikuru karili north yaɣali ŋɔ ka yɛli ni o ni zaŋ o zaŋsim ni di zoobu ni.[1] Di daa nyɛla bini pa bolidi shɛli Navrongo School (NAVASCO). Bi matcot nyɛla bani, di nyɛla Northern Ghanaian anfooni kpani din wuhiri nam, yaa ni toontali. Shikuru maa taachi n nyɛ ''LUX BOREALIS'' Latin ni m bala. Ka di gbɛni nyɛ neesim n ti North yaɣali( light of the north). Bi bolidi bi shikuru bihi kura maa NABIA  ka di gbɛni nyɛ tiŋbihi.[2]

Navrongo nyɛla shikuru shɛli din pahi northern Ghana shikuru shɛŋa di gahim ka yi di ko di yi kana duri maa polo, din nyɛ talahi ka bi tooi kpehiri bihi pam. Di nyɛla din nyɛ Upper East shikuru kurili ka nyɛ gomlanti secondary shikuru shɛli din yi di ko ka nagban kpeeni kana, di nahi nyɛla ni pahi shikuruti ayobu northern Ghana din yi di ko. Yuuni 1979s, di daa nyɛla din yi polo ka di nyɛ bi pukparim baŋsim ka de nyɛ Mr. MacDonald ŋun daa nyɛ veteran Britain Educator kpaŋmaŋni.[3] Shikuru maa nyɛla di mali mɔɣili ka bi malili n kuri bi kobu bukaata no Orchard din ka kantiŋ ka chɛ bi chapel maa. Shikuru maa nyɛla din niŋ zuɣusuŋ ka mali akanima zaŋ ti pukparim ka karimbanima mini ban pa karimbanima nyɛ ban kora dini. Bi mali dɛma dɛmbu shɛi ka bi boli kasadjan Sport Stadium. Bi mali kariŋzoŋ ka bi boli MacDonald Hall ka di nyɛla bi laɣimgu mini dɛma dɛmbu shɛi. Shikuru maa du shɛli bini boli Library nyɛla din suŋ shikuru maa mini tiŋgbani maa.yuun gbaliŋ. NAVASCO Workshop nyɛla din kpaŋdimaŋ ka bini ʒɛri bin shɛŋa n kperi shikuru maa ni bi yaɣala. Diyi kana Capinta tali bɛi weldertali tuma n ti shikuru maa bin yɛra maa pam nyɛla din niŋdi workshop maa puuni. Yuuni 2025 la puuni bi daa nyɛla ban mali shikurubihi biɛhigu shɛi pia ni anahi, din n daa nyɛ Kwegyir Aggrey, John F. Kennedy, Livingtone, Abatey, Ferguson, Garvey, Guggisberg, Nkrumah, Volta, and Abavana halls zaa nyɛla bidibisi biɛhigu shɛi. Slessor, Tono, Independence, and Luther King halls mi nyɛ bipuɣisi biɛhigu shɛi. Saha ŋɔ Shikuru bihi kura mini gomlanti nyɛla ban naagi karinzoŋ fin nyɛ giraminsa, NAVASCO Clinic ni Abavana ICT centre.

NAVASCO nyɛla ban niŋ baŋsim tabibi yaɣa kama Agricultural Science, General Science  General Business, General Arts, Visual Arts and Home Economics. Shikuru bihi mali soli ni bi piigi baŋsim yaɣa shɛli bini bora lala baŋsima ni ŋɔ puuni. Shikuru maa nyɛla din mali Science Laboratory din mali bohimbu binyɛra ni shikuru maa pu ni ka shikurubihi ban bohindi Science tabibi maa tooi mali bini bohim shɛli karizoŋni maa n tumdi tuma. Debating society nyɛla din yoogi n ti shikurubili kam amaa ban galisi di puuni nyɛla General Arts baŋsim yaɣali shikuru bihi ka bi tooi mali n bohindi fila di zamani.[4] Shikuru ŋun nyɛla tidu ŋɔ na yaɣa siyaasa nim pam ni naagi shikuru shɛli. Karimba nim ban gahim nyɛla ban wuhi NAVASCOshɛba n nyɛ Maths teacher so ŋun daa di pinil, Samuel Gaewu mini Ayi Kwei Armah ŋun daa wuhi ni maa yuuni 1960s sunsuni.

NAVACO nyɛla niriba ni piiri shikuru shɛli pam ka nyɛ din bɛ tooini n ti shikuru bihi pam north yaɣali mini tiŋgbani ŋɔ zaa. Ka di daliri nyɛmi bini mali kpaŋmaŋ zaŋ chaŋ bi baŋsim bobu polo, shikurubihi maa biɛhigu mini milinsi, mini bi biɛhi suma polo.[5] Shikurubihi ban chaŋ ni nyɛla ban pahira yuuni kam. NAVASCO nyɛla ban mali kalinli gahindili shɛli bini mali n tiri bi shikurubihi ka bi boli Folios. Shikurubili kam malila o kalinli so ka kalinli yini. Shikurubihi kura maa nyɛla ban mali Folios number nim maa n mali baŋdi taba. Lala folios system ŋɔ nyɛla din wuhiri ŋun daŋ chaŋ NAVASCO ka di nyɛla bini niŋdi li shɛma maa zuɣu. Shikuru maa nyɛla din mali Shikurubihi kura ban bɛ UK,[6] North American  mini East Asia.

J.k. Fiegbor n daa nyɛ di tuuli Headmaster. Ka ban doya ŋun daa nyɛ ban doli o nyaaŋa, Agyemang Dickson, Crawford n ti pa Mr. C. G. MacDonald ŋun daa nyɛ sokam ni mi headmaster so. O daa nyɛla ŋun zaŋ o shikuru bihi maa m mɛ MacDonald hall, luɣu shɛŋa shikurubihi maa ni laɣinda. O kpaŋmaŋ ni Mathematics tabibi baŋsim yaɣali daa nyɛla din yaligi ka daa nyɛ din daa yoogi soli n ti shikurubihi pam ban daa mali baŋsim  ka bori ni bi yaligi bi Maths baŋsim yaɣali ka tooi chaŋ tooni . Mr. Adenze Kangah mini Mr. Alosius Alexis Abem gba daa nyɛla headmaster shɛba sokam ni ms hishikuru maani yuuni 1980s maa puuni poi ka Madam Katumi daa nyɛ ŋun piligi tuma yuuni 1990s o niya daa nyɛmi ni o kpaŋsi biɛhisuŋ ka kpaŋsi baŋsim. Mr. Tangonyire daa nyɛla ŋun dɛigi yuuni 2000s maa ni. Saha ŋɔ NAVASCO nyɛla Madam  Mercy Baba Chuweh ni pa nyɛ shɛli toondana.

North yaɣali baŋdi kuɣula nyɛla ban naagi shikuru ŋɔ. Shɛba gba daa nyɛla ban yi Southern yaɣali Ghana puuni. Asazani ban nyɛ shikurubihi kura maa shɛba n nyɛ:

  1. Online, Africa Schools. NAVRONGO SENIOR HIGH - News - Gallery - Videos - Events.
  2. Ghana Broadcasting Corporation.
  3. Navasco – The great school | Ghanaian Chronicle (en-US).
  4. "NAVASCO overpowers AWESCO to win in Upper East debate - No Yawa" (en-US). No Yawa. 2016-05-23. http://noyawagh.com/events/navasco-overpowers-awesco-win-upper-east-debate/.
  5. Appiah, Salomey (2013-03-22). Salomey Reports: WAEC honours students for excellence Daily Graphic March 15, 2013.
  6. OLD NAVASCANS UNION, UK (en).
  7. DSpace Repository :: Home.
  8. ghananewsagency.org (fr).
  9. kikitek.blogspot.com. How Roland Agambire rose from Grass To Grace..