Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

John Evans Atta Mills

Diyila Dagbani Wikipedia

Tɛmplet:Merge

John Evans Atta Mills
ninsala
Paɣa bee dooDoo Mali niŋ
O ya TiŋgbaŋGhana Mali niŋ
Yuli din nyɛ a balliJohn Evans Atta Mills Mali niŋ
YumaŋliJohn Mali niŋ
Daŋ yuliMills Mali niŋ
Doɣam dabsili21 Silimin gɔli July 1944 Mali niŋ
Dɔɣim TiŋaTarkwa Mali niŋ
Kpibu dabisili24 Silimin gɔli July 2012 Mali niŋ
Kpibu sheeAnkara Mali niŋ
Ŋ-ŋɔ kumnatural causes Mali niŋ
Din tahi kumlaryngeal cancer Mali niŋ
Simsibu sheeAsomdwee Park Mali niŋ
Paɣa/yidanaErnestina Naadu Mills Mali niŋ
Daŋ bee zuliyaThomas Hutton-Mills Jr. Mali niŋ
A ya balliFante Mali niŋ
Bala yɛlibu, sabbu bee buɣisibuSilmiinsili, Fante Mali niŋ
Tumapolitician, university teacher, sariya dira, economist, fukumsi kpambali Mali niŋ
Tum' baŋsimjurisprudence Mali niŋ
Ŋun kpuɣi o tumaUniversity of Ghana Mali niŋ
Zaa sheeGhana zuɣulana, Vice President of the Republic of Ghana Mali niŋ
Tuma sheeAnkara Mali niŋ
O ni be paati shɛli niNational Democratic Congress Mali niŋ
Candidacy in election2008 Ghanaian general election Mali niŋ
AdiiniMethodism Mali niŋ
Diɛma ni yiɣi jamfield hockey, competitive swimming Mali niŋ
Nira zaŋtiGhana Stock Exchange Mali niŋ
Pin' shɛŋa o ni deeFulbright Scholarship, Order of the Star of Ghana, Order of the Volta Mali niŋ
Ghana bɔba yuya URLhttps://sites.google.com/site/ghanaplacenames/places-in-perspective/birthplaces#h.i7q8y8pcnmdo Mali niŋ

John Evans Atta Mills daa nyɛla Ghana tiŋgbani zuɣu-lan kuro.

Anfooni din wuhiri tingbaŋ zuɣulana kuro Mills ni ʒiya ni Brazil Minista ŋun su lɛbgimsim yaɣili bɛ tingbani ni,ŋun yuli nye Miguel Jorge
Anfooni din wuhiri Tingbaŋ Zuɣulana Mills anfooni mini billboard Amɛrika tingbaŋ zuɣulan' kuro Barack Obama ni pa bilibɔɔdi zuɣu

John Evans Fiifi Atta Mills (silimin gɔli July pishi ni yini 1944 yuuni haali ni silimin gɔli July pishi ni anahi 2012 yuuni) daa nyɛla Ghana siyaasa nira ni shikuru baŋda so ŋun daa n-nyɛ tingbani zuɣulananima ŋun pahiri pia ni yini n- ti Ghana bin din gbaai 2009 yuuni la puuni hali ni saha shɛli o ni daa ti kani 2012 yuuni la ni. Silimin gɔli January dabaa ayopɔin dali, 2009 yuuni ka bɛ daa n zaŋ o n-ʒili Ghana tiŋgbani zuɣulan tali gbana zuɣu. Nana Addo Dankwa Akufo-Addo sani ka o daa n-deei nam kuɣu maa 2008 yuuni Ghana piibu piibu la saha.[1] O daa na nyɛla tingbani zuɣulanapaa ŋun pahiri ata n-ti Jerry Rawlings bin din gbaai 1997 yuuni la puuni hali ni 2001 yuuni. O daa nyɛla ŋun yina n ti zani n-ti National Democratic Congress 2000 yuuni mini 2004 yuuni la puuni piibu piibu la ni ka daa bi di nasara. Ŋuna n daa nyɛ tuuli tingbani zuɣulana so ŋun kani o gbana zuɣu.[2]

Mills daa nyala bɛ ni daa dɔɣi so silimiin gɔli July beɣu pishi ni yini dali 1944 yuuni, Tarkwa, Ghana "Western Region" yaɣili.[3] O laamba n daa nyɛ John Atta Mills Sr. karimba ŋun daa wuhi Komenda Teacher Training College ni Mercy Dawson Amoah.[4] ŋuna n daa nyɛ o laamba puuni bia ŋun pahiri ayi(amaa, ka lee nyɛ tuuli bidibga) bihi ayopɔin puuni.[4] o daa nyɛla Fante zuliya, ka daa yina Ekumfi Otuam, din be "Mfantsiman East constituency" Ghana Central Region yaɣili.[5] O daa karimla "primary" mini o "middle school" Huni Valley Methodist Primary shikuru ni Komenda Methodist Middle shikuru.[6][7] Din nyaaŋa, o daa karimla o secondary " shikuru" Achimota shikuru, nimaani ka o daa deegi o tuuli shahira gbaŋ 1961 shikuru, ka daa lahi deegi o shahira gbaŋ din bahindi nyaaŋa yuuni mi 1963. Di nyaaŋa, o daa lahi karim shikuru University of Ghana, Legon, nimaani ka o daa lahi deegi bachelor of law degree, LLB mini professional law shahira gbana 1967 yuuni.[3][5]

Mills daa lahi nyala ŋun karim London "School of Economics and Political Science" nimaani ka o daa nya LLM shahira gbaŋ yuuni 1968, ka daa lahi deegi o "PhD in Law" shahira gbaŋ shikuru sheli din yuli nye "School of Oriental and African Studies School of Law" ka di federal University of London, yaɣ'shali. Odaa naai shikuru sheli din wuhi ni o pa nyala "doctor" , o daa karimla yaɣili din nye "field of taxation and economic development" yuuni 1971 ka nye yuun pishi ni ayopɔin.[3]

Mills' piligu wuhiri maŋli assignment daa nyɛla karimba m-be yaɣili zaligu din be University of Ghana puuni.[8] o daa tooi nya saha n-wuhi yuum' pishi ni anu Legon puuni ni institutions shɛŋa din galisi bɔhambu yaɣili.[3] 1971 yuuni, bɛ daa piigi o mi zaŋ n-ti Fulbright Scholar yaɣili din be Stanford shikuru zaligu din be US la.[9]

O daa labina o tingbani ni, Ghana, zaŋ chaŋinternational baŋsim taɣibu nyaandɔliba naabu n ti o tum tuun diba ban be alma mater, University of Ghana ni, n ti yuun pishi ni anu.[3] O lɛbila ŋun vihiri professor n beTemple University (Philadelphia, USA), ni stints nima ayi m be 1978 hali ni 1979 yuuni, mini 1986 hali ni 1987 yuuni. O daa lahi lihiri karimbanima ban be Leiden University ni ni Nethertiŋgbana n yina 1985 hali ni 1986 yuuni. Saha ŋɔ puuni, o yoola shikuru ti din tabili farigu deebu 1970s mini 1980s ni.[10]

O sambanni karimbu pursuits, Mills daa nyɛla kpɛri kpɛritiba zuɣulana Ghana's Internal Revenue Service n be 1988 hali ni 1993 tiŋgbani zuɣulanaJerry John Rawlings sulinsi ni,[3] ni substantive daanbolo n be 1993 hali ni 1996 yuuni. Zaŋ chaŋ 1992 yuuni la, o daa lɛbigi Associate baŋda zaŋ kpa zalikpana din be University of Ghana ni.[11] 2002 yuuni ni, o daa lihiri scholar din beLiu Institute n ti Global Issues din beUniversity of British Columbia in Vancouver, British Columbia zaŋ yina tuɣibuni Canadian International yɛligibu Agency(CIDA) – International yɛligibu n labi lihi Centre (IDRC) nyaandɔliba yaɣili.[12][13]

Anfooni din wuhiri Amɛrika tingbaŋ zuɣulan' kuro Obama mini Atta Mills, 2009 yuuni
Anfooni din wuhiri Amɛrika tingbaŋ zuɣulan' kuro tingbaŋ zuɣulanpaɣa Ernestina Mills, tingbaŋ zuɣulana John Atta Mills paŋa, m-pahi Michelle Obama 2012 yuuni
Anfooni din wuhiri Atta Mills' gballi din bɛ Asomdwee Paakini, Accra tingbani ni 2023 yuuni
Anfooni din wuhiri Atta Mills anfooni mɛra din bie John Evans Atta Mills Centre din nyɛ zalikpana ni Governance, GIMPA, Accra tingbani ni
Anfooni din wuhiri Amɛrika tingbaŋ zuɣulan' kuro tingbaŋ zuɣulanpaɣa Ernestina Mills, tingbaŋ zuɣulana John Atta Mills paŋa, m-pahi Michelle Obama 2012 yuuni

O daa niŋ Ernestina Naadu Mills amiliya (née Botchway),[14] silimin gɔli January da baa ata dali 2009 yuuni Profile of tiŋgbani zuɣulana ka be daa piigi Mills.O daa tum Ghana silimin gɔli December daa pia ni yini 2014 yuuni [1] Nii Marma n-daa nyɛ sabsabra ka bɛ daa boli mijaku.com - O daa nyɛla NDC zuɣu lana ni wun pa o zuɣu ka zaŋ o nuu diɣ dɔɣniŋa, o daa nŋɛ tuma silimin gɔli March da baa awɔi dali 2016 yuuni[15][16] O daa nyɛla bɔhinda ka mali bidibiga ka be daa bolo, Sam Kofi Atta Mills.[3] Be daa wumso Protestant din bɛ Methodist kali.[17] O daa nyɛla Gold Coast lawyer, Thomas Hutton-Mills, Jr da che. O daa nyɛla zosimo zaŋ ti T. B. Joshua n-nyɛ Synagogue, asori duu zaŋ ti tiŋ zaa din be Lagos, Nigeria ka sahakam o daa chani n-ti kaari o asori duu maa. O yaliya, o ni inauguration dolibu, ni Joshua mali prophesied ka dini deei elections di baa ata ni o ti di zuɣu lantali ni ka be ni boli wun di silimin gɔli January.Lahabali tuuli din bɛ Simon ni din naara Ateba ka di booni 'T.B. Joshua Predicted My Victory' wun bɛ Ghana tooni.O daa zaŋ nuu diŋ bɔŋtiŋa silimin gɔli 31 December pihita ni yini 2011 yuuni ka tumdi lahabali saha ɣunŋ, silimin January bɛ a pia ni ayi 2009 yuuni[18][19] O daa nyɛla ŋun bɛ dema mini yiɣijam toondana, o daa nyɛla ŋun paɣ' nuu Ghana Hockey Association, National Sports Council of Ghana, Ghana Olympic Committee ni Accra Hearts of Oak Sporting Club. O daa mali saha zaŋ kpa field hockey ni kɔm duɣibu, ka daa ŋmɛ ŋun paɣ' ka be daa ŋmɛ ti national hockey team (o daa kpalim Veterans Hockey Team haali ka o daa faasiɣ).[3][20] O daa lahi nyɛla ŋun paɣ' Hearts of Oak ni Manchester United fan.[8]


Ghana Tingbani Zuɣulan'paa

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Yuuni 1992 di ni daa niŋ ka Ghana nim labi tuui n piigi be maŋmaŋ gomnanti ka di lahi pa sooja gomnanti, "National Convention Party (NCP)" daa nyala ban gbuni kpalanzuya ni "Chairman" kuro zaŋ n ti "National Democratic Congress (NDC)". "Provisional National Defence Council (PNDC)" ni kpema n zaŋ nti "Flight-Lieutenant", Jerry John Rawlings daa piigi "NCP" kpema, Kow Nkensen Arkaah ni o leegi o zuɣulan'paa din dee yi niŋ ka be nye nasara. Di ni daa ti niŋ ka be nye nasara 1992 piibupiibu ni, Arkaah daa nyala ŋun nye zuɣulan'paa 1992 mini 1996.

Silimiin January gɔli beɣa'pishi ni awɔi dali, yuuni 1996 NCP mini NDC daa nyala ban luhi ka wurim, Arkaah daa zaŋ National Convention Party n ti gbuni kpalanzuya din kpem pam ni New Patriotic Party. Ka be daa piigi o ni o zani m pahi John Agyekum Kuffuor zuɣu ka bɛ kpa National Democratic Congress,Rawlings daa piigi Mills ni o zani Arkaah zaani n leei tiŋgbani zuɣulan paa, Bɛ daa labi m piigi Rawlings m pahi ayi yuuni 1996 hali ni yuuni 2000. Atta Mills ni daa nye zuɣulan paa lala saha maa,o daa lahi nyela "Chairman of the Police Council of Ghana" ni "Chairman of the Economic Management Team".

O Gomnanti Tali Piibupiibu Zanibu

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Yuuni 2000, di ni daa niŋ ka Rawlings gomnanti tali zanibu yuma kana n daa ti paai Ghana zaligu ni wuhi yuun'shaŋa ni o ku lahi tooi zani, Mills daa nyɛla ŋun zani nti NDC party 2000 piibupiibu saha. Ŋun daa kuli kpaɣintiri Mills' tingbanizuɣulaan tali maa ni daa nyɛla John Agyekum Kufuor, ŋun daa zani ti paati din ka nam ni, dini n-daa nyɛ wabigu paati ka bɛ lahi booni li NPP. Yuuni 2000 piibupiibu maa "campaign" saha Mills daa nyala be ni yari so, ni ŋun dee yi leegi Ghana tiŋgbani zuɣulana, ni o nyala ŋun yan maani Rawlings shaawara saha kam.[21] Tuuli piibupiibu maa ni daa niŋ silimiingɔli December daba ayɔpɔin dali yuuni 2000, Mills daa vaala kobga puuni vaabu pihinahi ni anahi ni anii (44.8%) ka Kufuor mi vaai vaabu pihinahi ni anahi ni anahi ( 44.4%), ka dizuɣu daa mirisi n che ka piibupiibu maa labi niŋ m pahi ayi. Kufuor daa nyala ŋun di Mills ni kobga puuni vaabu pihinu ni ayɔbu ni awɔi (56.9%). Kufuor daa pola pɔri n leegi Ghana tingbani zuɣulana silimiin gɔli January daba ayɔpɔin dali yuuni 2001.

Silimiin gɔli December puuni yuuni 2002,Mills daa nyɛla o party nim ni piigi so ni o gari tooni n zani gomnanti tali yuuni 2004 pulini.[22] O daa lahi nyala John Agyekum Kufuor ni di so yaha piibupiibu maa ni ni vootinim kɔbga puuni vaabu pihinu ni ayi ni pihinahi ni anu (52.45%) tuuli adaka puuni.

silimiin gɔli December beɣa'pishi ni yini dali yuuni 2006, o daa lahi leegi NDC toondana ŋun yan zani gomnanti tali n ti party maa yuuni 2008 piibupiibu saha,ka daa di o nyintahi maa,Ekwow Spio-Garbrah, Alhaji Mahama Iddrisu, ni Eddie Annan kobga puuni vaabu pihinii ni yini ni anahi (81.4%), ka vootinim kalinli daa yiɣsi tuhili ni kɔbsita ni pihiyɔbu ni ayi (1,362 votes).[20][23] Yuuni 2008 piibupiibu maa ni, John Agyekum Kufuor daa nyɛla zalgu ni bi lahi ti so soli ni o zani gomnanti tali dama o pun di buyi. Lala saha maa ka "Better Ghana Agenda" daa kana. 2008 piibupiibu maa ni, di ni daa niŋ ka Mills bori ni o taɣi salo haŋkali zaŋ n kpa bɛ ni daa tiehiri ni o yi di o nyala Rawlings ni yan taɣiri so maa zuɣu, o daa nyala ŋun niŋ katiŋ ka che o 2000 "campaign" yaltɔɣa yara.[21]

ŋun daa pa nye Mills nyintaa wabgu party puuni n daa nye Nana Akufo-Addo. Mills ni daa zaŋ yaltɔɣa shali n niŋ "campaign" maa n daa nye "A Better Man for a Better Ghana,"on a platform of change", ni ŋuni n ye ninvuɣu suŋ so ŋun ni tooi gbubi Ghana, ka di za vienyala ni ka o yaltɔɣa niŋ da mini o biehigu lan yan chaŋ nti walgi di ko ka che gomnanti kuro ŋun yiɣisiri maa. O daa yalya,"Niriba fablira, bɛ yarimi ni zuŋo yuma anii ni bɛ berisuŋ nyela din saɣim, dizuɣu dni dee yi niŋ ka Ghana nye tiŋgbani shali niriba ni nye ka di zoora din ŋuna di bi kuni luɣi shali din yan paligi niriba suhuri". piibupiibu maa ni daa ti niŋ piligu maa, Akufo-Addo daa bela mills tooni ni vootinim kobgi puuni vaabu pihinahi ni awɔi ni pini ata "49.13%" ka Mills mi mali vootinim kobgi puuni vaabu pihinahi ni apɔi ni pihiwɔi ni ayi 47.92%,.

[Category:Ghanaian Methodists]]

  1. Kokutse, Francis (3 January 2009). "Opposition leader wins presidency in Ghana". USA Today. Associated Press. https://www.usatoday.com/news/world/2009-01-03-ghana-election_N.htm.
  2. Nartey, Laud (20 July 2022). Where is Prof Mills' body? - Sam Atta Mills asks after alleging tomb has been tampered with (en-US).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Profile: Ghana President John Atta Mills". BBC News. 3 January 2009. https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7804884.stm.
  4. 1 2 Launch of the John Evans Atta Mills (JEAM) Memorial Heritage (en) (1 February 2022).
  5. 1 2 John Atta Mills: Death of an African leader. Ngrguardiannews..
  6. Gold Fields to equip Mills' alma mata with ICT centre | Business. Business myjoyonline. (9 August 2012).
  7. Mourners at KEEA pay last respects to Prof Atta-Mills. ModernGhana (10 August 2012).
  8. 1 2 "Obituary: Ghana's John Atta Mills". Al Jazeera. 24 July 2012. http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/07/201272418518976657.html.
  9. A chirim ya: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :3
  10. John Evans Fifii Atta Mills – Biography – GhanaNation News. News1 ghananation (24 July 2012).
  11. Biography of Late President Mills. Ghana.gov.gh (11 August 2012).
  12. Liu Institute for Global Issues. Ligi.ubc.ca (1 August 2012).
  13. Misc – News. Idrc.ca.
  14. Ghana Districts - A repository of all districts in the republic of Ghana. ghanadistricts Government Ghana.
  15. Meet Naadu Mills. modernghana. (6 April 2007).
  16. Profile of President-Elect Mills. ghanaweb (30 November 2001).
  17. Veep calls for nation to celebrate life of President Mills (en) (12 August 2012).
  18. Tawiah, Francis (15 September 2010). President Mills's Top Secret Trip To T.B. Joshua in Nigeria.
  19. Adegbamigbe, Ademola (19 January 2009). "Mill's Day at the Synagogue". The News. http://thenewsng.com/article/1613.
  20. 1 2 John Atta Mills & John Mahama – The Change We Deserve. National Democratic Congress.
  21. 1 2 "John Evans Atta Mills". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 30 April 2011.
  22. Fact File : John Evans Atta Mills. AttaMills2008.
  23. NDC Congress Results-Prof Wins. modernghana.com (22 December 2006).