Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Ghana Bar Association

Diyila Dagbani Wikipedia
Ghana Bar Association
Laingu
Di pilli ni1876 Mali niŋ
Di duzuɣu sheeAnkara Mali niŋ

Ghana Bar Association (GBA) nyɛla Ghana alikaali mini looyanima laɣiŋgu, nti pahi ti ni daa mi shaba "solicitors" mini "barristers" la, amaa saha ŋɔ ti pa booni ba la " legal practitioners" nti pahi "magistrates'' zuɣu. looya kam zaa bɛ ni kpuɣi Ghana ni o tum tuma nyɛla ŋun leegi lala laɣingu ŋɔ niriba puuni yino.[1] Ghana bar association nyɛla din yina Gold Coast Bar Association puuni,[2] din tuuli zuɣulana daa nyɛ Sierra Leonean lawyer Frans Dove.[3]

Ghana Bar Association nyɛla ban daa ʒini n gbaai bɛ soya ni zalisi yuuni 1958 din nyaaŋa di yi ti pa yaltɔɣ'kpeeni kaman "siyaasa daliri" bɛ nyɛla ban ban ʒiini yuuni kam n gbaari saawara ka piiri bɛ kpamba ban yan niŋ yuuni ko, yuuni maa nyaaŋa kpambi maa mali soli ni tooi lahi zani piibupiibu maa ni. Ghana Bar Association nyala ban dihi tabli ni ni bɛ niŋsim maa nyɛla din che ka Ghana zaa bana n nyɛ laɣingu sheli ban mali "democracy" n nyaŋ sokam.[4] Ghana Bar Association nyala ban mali "lawyer" bima, zalisi ni saɣi n ti shaba ni be tum "lawyer" tuma Ghana tiŋgbani puuni

Lala yuli ŋo"bar" ŋo gbunni wuhiya ni di gbunni nyɛla "lawyer" nim zaa nangbanyini zlgu ni piigi shaba ka bi yina silimiinsi taɣada puuni. Saha sheli ha, "16th century" saha "lawyer" nim biehigu shee daa nyala din pirigi buyi. Shikuru bihi daa nyala ban be yaɣ'yini, ka bɛ karimbanima bee bɛ kpamba mi be yaɣa dini maa. di yi daa ti niŋ ka shikuru bia naaigi o shikuru, o nyɛla ŋun yan yi o shikurubihi taba maa sani n chaŋ n ti pahi kpamba maa zuɣu.[5] Nyaanga na, bɛ daa ti ku kpuɣi li mi ka di nyɛla [taabo] din chihira ba ni zaŋ n waligiri pol'shɛli di gili alikaale nim maa ʒishɛɛ kootu maa ni, luɣi shɛli dansarika nim ni zaandi ka bɛ kariti ba sariya ni luɣishɛli barrister nim ni zaandi n suhiri noli. Saha ŋɔ kootu duri puuni, lala taabo daɣu din taɣi ba

Taarihi mini di benibu

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

British jintɔriba daa kpa la Supreme Court of Judicature n ti Gold Coast sulinsi nim 1876 yuuni, ka ti ba alikaale kpɛma ni alikaale bihi ban kalinli bɛ gari diba anahi.[6] [7] 1887 yuuni, John Mensah Sarbah n daa nyɛ tuuli Ghana ninvuɣiso Lincol's Inn bɔŋ la nim ni daa boli alikaale tali tuma maa ni.[8] Bɛ zalkpana maa daa doli la England nim dini, shɛli ni solicitor nim tiri zalisi saɣisigu ka lahi namdi zalisi gbana, ka barrister nim mi nyɛ ban zandi sariya diriba zaani kootu puuni. Amaa bɛ daa nyami ka Ghana nim bɛ zaŋdi lala pirigibu ŋɔ maa n tumdi tuma, ka 1960 yuuni la jintɔriba zalisi la daa kana n ti nyahi lala pirigibu maa.[9] Naɣila bɛ ni daa yihi Ghana School of Law la na yuuni 1958, bɛ daa wuhi la bɛ zaa alikaale tuma maa tiŋduya,  bɛ ban daa ka Inns of Court din be England maa daa bɛ yaɣilala. 2011 yuuni la saha zaa, alikaale bihi ban na deeri baŋsim daa nyɛla kamani ninvuɣ tusa ayi ni kobisinu 2,500, amaa ka bɛ zaa ka bɛ daa na kpuɣi Bar Association maa puuni.[10]

Amaa ti ni tooi dɔli zalkpana baŋsim tuun'shɛli din be Gold Coast (punpoŋo Ghana) ŋɔ naba n labi 1846 yuma la saha, Ghana Bar Association maa ni daa laɣim n nam bɛ tuuli constitution 1958 yuuni la ni.[11]

Ghana Bar Association daa mali zuɣulan nim pam, amaa gbai yihi bɛ niriba biɛla ban jilima daa yi di ko, kamani Frans Dove,  ban daa gbubi di kpamli maa yuya daa bɛ sabi n dɔya, naɣila 1957 yuuni,[6] saha shaŋa Bar Association maa ni daa yi pa mali gomnanti, ŋun sabira, ŋun sɔŋdi be daaʒia, ni bɛ ni daa laɣim n piigi ninvuɣ'shaba n  dɔli Bar Association maa constitution.[12]

Saha ŋɔ GBA maa zuɣu lana n nyɛ Efua Ghartey.[13] Ŋuna n nyɛ piligu paɣa so ŋun di Ghana Bar Association zuɣulana.[14]


Zuɣulan shɛba ban pun gari GBA puuni n nyɛ:

  • Robert Samuel Blay (yuuni 1957 hali ni yuuni 1959 ) n-ti pahi ni ( yuuni 1960 ni hali ni yuuni 1962)
  • Archie Casely-Hayford (yuuni 1959 ni hali ni yuuni 1960)
  • J. B. Danquah (yuuni 1962 ni hali ni yuuni 1963)
  • Victor Owusu (acting 1963–1965) and (1965–1966)
  • William Ofori-Atta (yuuni 1966 ni hali ni yuuni 1967)
  • Joe Appiah (yuuni 1967 ni hali ni yuuni 1970 puuni )[15][16]
  • Joe Reindorf (yuuni 1970 ni hali ni yuuni 1971)
  • Edward Nathaniel Moore (yuuni 1971 ni hali ni yuuni 1972 puuni )
  • J. B. Quashie-Idun (yuuni 1972 ni hali ni yuuni 1976 puuni )
  • J. K. F. Adadevoh (yuuni 1976 ni hali ni yuuni 1979 ni )
  • W. A. N. Adumoah-Bossman (yuuni 1979 ni hali ni yuuni 1981)[17]
  • E. D. Kom (yuuni 1981 ni hali ni yuuni 1982 puuni )
  • J. K. Agyemang (yuuni 1982 ni hali ni yuuni 1985 puuni )
  • Peter Ala Adjetey (yuuni 1985 ni hali ni yuuni 1989 ni )
  • Anthony K. Mmieh (yuuni 1989 ni hali ni yuuni 1992 ni?)
  • Nutifafa Kuenyehia (yuuni 1992 ni hali ni 1995 puuni ),[18]
  • Sam Okudzeto(yuuni 1995 ni hali ni yuuni 1998)[19]
  • Joseph Ebow Quashie (yuuni 1998 ni hali ni yuuni 2001)[20]
  • Paul Adu-Gyamfi (yuuni 2001 ni ?)[21]
  • Solomon Kwame Tetteh[22]
  • Nii Osah Mills (yuuni 2007 ni hali ni yuuni 2008)[23][24]
  • Frank Beecham (yuuni 2009 ni hali ni yuuni 2012)[25]
  • Nene A. O. Amegatcher (yuuni 2012 ni hali ni yuuni 2015 ni)
  • Benson Nutsukpui (yuuni 2015 ni hali ni yuuni 2018)[26]
  • Tony Forson Jnr. (Yuuni 2019 ni hali ni yuuni 2021)
  • Yaw Acheampong Boafo (yuuni 2021 ni hali ni yuuni 2024)[27]
  • Efua Ghartey (yuuni
  • 2024- )[28]

Ghana Bar Association nyɛla din pahi International Bar Association din nye andunia yaangi zuɣu lahingu.[29]

Silimin gɔli October 2010 yuuni, lala saha maa "GBA" zuɣulan'paa (Vice President), Mr. Justice Kusi-Minkah Premo, daa nyala ŋun yali "Chief Justice" mini kpamba ni bɛ sɔŋ ka bɛ tuhi n ku jaaji nima n taɣiri bɛ zalisi ka di pala di tamla kalinli zuɣu, ni be gu'bieri dibu n ti pahi bieh'yoya shaŋa puuni be ni be.[30] Silimiin gɔli April 2011 yuuni, ŋun daa nye bɛ zuɣulana (National President) lala saha maa Frank W. K. Beecham daa di fiila n daa gu ka taɣi Mr Justice E. K. Ayebi, jaaji niribi suhi ni daa yiɣisi m bahi o zuɣu ka di nya la o yihila ninvuɣ' pia ni anahi shaba niriba ni daa zilsi zaŋ kpa nyevuli dibo polo.[31][32]

Silimiin goli july, 2011 yuuni "lawyer" nima diba anahi daa nyala ban yali, ni jaajinim pam nyala ban diri gu bieri. "GBA" daa nyala ban galim ka fee "lawyer" nima diba anahi ŋo ka yaliba, ni be di yari yaltɔɣa din ka shahira, bi daa lahi yalba, ni bi bolimi jaaji shsba ban diri gu bieri ŋo yuya. "Lawyer" so nyala ŋun daa yali,ni o nyala ninvuɣ'so jaaji ni na min di o gu'bieri. "GBA daa nyɛla ban yali ni shee di doli soya ni zalsi ni wuhi sham n gbaai lala jaaji ŋɔ.[33] lala "lawyer" nima diba anahi ŋo daa nyala bɛ ni yihi shaba laɣimgu din yuli booni "Association of Magistrates and Judges" puuni. Lala looyanima ŋɔ n-ti pahi shaba dabam daa nyɛla ban zaŋ bɛ kpalanzuya gbuni taba ni bɛ ni bɛ kpa bɛ maŋa laɣingu din ŋmani li..[34] Ghana Bar Association maa daa nyɛla ban ʒini bɛ yuuni yuuni ʒia Cape Coast silimiin-goli September 2011 yuuni, bɛ ni daa yihi bɛ zalizaaniba ("magistrates") ayi ban daa bɔri ni bɛ di gubiɛri la nyaaŋa di daa bɛ yuui. GBA zuɣulana lala saha maa Frank Beecham daa yɛliya ni laɣingu maa nyɛla din yɛn zabi kɔrifɔhili ni di balli kam. GBA ni kpa yaɣili din yɛn wumda bee n-deeri lahibaya bee tuuntumsa din jɛndi gubiɛri bee kɔrinfɔhili polo, ka kpaŋ di maŋa ka di darigi ŋun kam tum birigi zaligu taali.[35]


  • General Legal Council
  • Official website
  1. David Andreas Hesse, Hesse & Hesse. Ghana: Ethics and practicalities. Practical Law Company.[permanent dead link]
  2. Gocking, Roger (April 1996). "Ghana's public tribunals: an experiment in revolutionary justice". African Affairs 95 (379): 197–223. DOI:10.1093/oxfordjournals.afraf.a007717.
  3. Gadzekpo, Audrey, "Dove-danquah, Mabel (1905–84)", in Eugene Benson, L. W. Conolly (eds), Encyclopedia of Post-Colonial Literatures in English (1994), 2nd edition, Routledge, 2005, p. 341.
  4. Ghana Bar Association (en-US).
  5. Etymology: Bar. EtymologyOnline.com.
  6. 1 2 About Us – Ghana Bar Association (en).
  7. "Text of Address by Secretary-General, U Thant, to International Bar Association, Dublin, 12 July 1968", Twelfth Conference of the International Bar Association, Dordrecht: Springer Netherlands, pp. 6–14, 1968, ISBN 978-94-017-4549-9, retrieved 2025-12-13
  8. Ulzen, Thaddeus (2017-09-04). September 4, 1887: Arrival of John Mensah Sarbah, first Ghanaian called to the English Bar (en-US).
  9. Ghana Bar Association.
  10. Ghana Bar Association.
  11. Ghana Bar Association breaks new grounds (en-gb) (2021-09-05).
  12. "Figure 5.2: AMERICAN BAR ASSOCIATION MODEL CODE OF PROFESSIONAL RESPONSIBILITY", Ethics in Quality, CRC Press, pp. 92–92, 2014-07-22, ISBN 978-0-429-06804-1, retrieved 2025-12-14
  13. Efua Ghartey elected president of Ghana Bar Association (en-gb) (2024-09-11).
  14. Ph.D, Maame Efua Addadzi-Koom (2024-09-11). History Made! Two Women Elected to Lead the Ghana Bar Association (en).
  15. Richards, Yevette (2014-06-26). Conversations With Maida Springer: A Personal History Of Labor, Race, and International Relations (in English). University of Pittsburgh Press. ISBN 978-0-8229-7083-5.
  16. Dogbevi, Emmanuel (2012-02-24). Obama presents 2011 National Humanities Medal to Ghanaian-born Prof. Anthony Appiah (en-US).
  17. Online, Peace FM. Galloper Deal Stinks | Politics | Peacefmonline.com.
  18. worldipcomgroup.com - worldipcomgroup Resources and Information. (en).
  19. Sam Okudzeto (en-US).
  20. "Ghana bar Association advises ex–President Rawlings" (en-US). GhanaWeb. -001-11-30T00:00:00+00:00. https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Ghana-bar-Association-advises-ex-8211-President-Rawlings-15824.
  21. New President of Bar Association: Adu-Gyamfi is (en).
  22. Ghana Bar Association retains executives (en).
  23. "Nii Osah Mills is GBA national president" (en-US). GhanaWeb. -001-11-30T00:00:00+00:00. https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/business/Nii-Osah-Mills-is-GBA-national-president-131792.
  24. ghananewsagency.org.
  25. Stories, Samuel Duodu's (2009-10-11). SAMUEL DUODU'S STORIES: BEECHAM ELECTED PRESIDENT OF GBA (OCT 2, SPREAD).
  26. "Benson Ntsukpui is new President of Ghana Bar Association" (en-US). GhanaWeb. 2015-09-18. https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Benson-Ntsukpui-is-new-President-of-Ghana-Bar-Association-382684.
  27. Ullo, Sixtus Dong (2021-09-15). Yaw Boafo elected new national President of Ghana Bar Association (en-US).
  28. Efua Ghartey elected first female President of GBA (en-US) (2024-09-11).
  29. IBA Member Organisations in Africa. International Bar Association.
  30. (2009-09) "Ultrasound Quarterly CME Examination September 2009". Ultrasound Quarterly 25 (3): 163–166. DOI:10.1097/01.ruq.0000360339.31507.a9. ISSN 0894-8771.
  31. "Sarkodee-Adoo, Julius, (18 Sept. 1908–31 Dec. 1971), Chief Justice, Republic of Ghana, 1964–66 (Judge, Supreme Court, Republic of Ghana, 1960; Puisne Judge, Ghana, 1956)", Who Was Who, Oxford University Press, 2007-12-01, retrieved 2025-12-13
  32. Asare, Joseph (2023-12-25). "The financial sector of emerging markets based on digital technology evolution in the banking sector - The Ghanaian experience". The Business and Management Review 14 (03). DOI:10.24052/bmr/v14nu03/art-11. ISSN 2047-2862.
  33. Ghana Bar Association condemns conduct of five lawyers. Ghana Business News (15 July 2011).
  34. Blacklisted lawyers threaten break away from GBA. GhanaWeb (15 July 2011).
  35. "GBA declares war on corruption in judiciary". Daily Graphic. 22 September 2011. http://edition.myjoyonline.com/pages/news/201109/73229.php.