Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Dixcove

Diyila Dagbani Wikipedia

Dixcove nyɛla tiŋ shɛli bini gbahiri zahim ka di be Ahanta West District.

Dixcove nyɛla tiŋkpaŋ shɛli din mali kom ni tiŋ shɛli bini gbahiri zahama din bɛ Ahanta West District,  district shɛli din bɛ Western Region, Ghana[1] south yaɣali, ka di zaa shɛi maa mini di tiŋzuɣu, Sekondi-Takoradi[2] west yaɣali waɣalim nyɛ 35 km. Saha ŋɔ ŋun nyɛ na zuɣu nti Dixcove tiŋgbani maa n nyɛ Obrempong Hima Dekyi XIV.[3]

Anfooni din yina Edith Cheeseman sani yuuni 1920 saha, ka bƐ daa ti yaali n-leei postcard zuɣu, di ŋa daa pahi Fort Metal Cross mini harbour of Dixcove.

Dixcove nyɛla yaɣ shɛli Fort Metal Cross, silminsi ni daa miɛ n zali 1698 .[4]

Dixcove nyɛla tiŋ shɛli Fort Metal Cross ni bɛ, silimisi ŋɔ ni naa mɛ fort shɛli n naagi yuuni 1698 puuni la. Fort maa daa nyɛla bini zaŋ shɛli lɛbi daba dabu shɛi,  ka daa lahi nyɛ shɛli polo bini daa mali salmanima mini menʒɛ n zalindi shɛli poi ka bi naa zaŋ li yi, di daa lahi nyɛli bini zaŋ shɛli nlɛbi sarika, prerinsi tumadu mini post office. Saha ŋɔ lala fort maa pa nyɛla din bɛ silimi so nuni ka o zaŋ li lɛbi ninyula shɛi mini luɣu shɛli cheechi nim ni tooi laɣinda.[5]

Tiŋ maa daa nyɛla daabiligu  shɛi Gold Coast saha la, 17century la piligu mini 19century daa nyɛla bibi pirigi shɛli buyi zuɣu,  din n nyɛ Ntwarkro ( Upper Dixcove) mini Daazikessie ( Lowe Discove). Nanima ayi maa daa nyɛla ban ŋmɛ nagbani kpeeni polo zuɣu ka di zuɣu daa chɛ ka zabili luna Upper Dixcove mini Lower Dixcove yuuni 2029 mini 2021[1]

  1. 1 2 "Scores injured as youth of Upper and Lower Dixcove engage in bloody fight" (en-US). GhanaWeb. 2021-03-17. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Scores-injured-as-youth-of-Upper-and-Lower-Dixcove-engage-in-bloody-fight-1207231.
  2. Ghana » Western Region » Ahanta West District.
  3. "Ghetto boys and thieves have taken over Dixcove – Chief laments" (en-US). GhanaWeb. 2022-05-21. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Ghetto-boys-and-thieves-have-taken-over-Dixcove-Chief-laments-1543136.
  4. Biveridge, Fritz (2017-09-08), "Fort Metal Cross: Commercial Epicentre of the British on the Gold Coast", Shadows of Empire in West Africa, Cham: Springer International Publishing, pp. 201–237, ISBN 978-3-319-39281-3, retrieved 2026-05-04
  5. Roberts, Jonathan (2014). "Castles". Transition (114): 88–107. DOI:10.2979/transition.114.88. ISSN 0041-1191.