Yɛltɔɣa:Tamale Alapele Paaki
Pahimi yaɣiliTamale Alapele paaki, din be ti tudu yaɣili, Ghana tingbani puli ni nyɛla din nyɛ lebigimsim ni daabilim yaɣili n zaŋ ti Ghana mulichi. Paaki ŋɔ daa pili la Nyɔhini. Yuuni December 1940. Di daa pilimi ka di niya nyɛla fukumsi buɣubahi biɛhigu shee zaŋ ti Ghana. Di daa lahi nyɛla paaki shɛli din sɔŋ Gbaŋsabila tingbana, Duniya tɔbu din pahiri ayi la saha (world war ii).
Di daa niŋ ka tɔbu ka na di bahigu, paaki ŋɔ daa nyɛla din labi Ghana fukumsi buɣubahi nuuni. Saha ni kuli taɣiri maa zuɣu, di daa zaŋ di tuma n labisi n ti Ghana ŋɔ ban su matuuka yiɣirigu fukumsi kpamba.
Di daa niŋ ka Ghana dee maŋ sulinsi n naai, bɛ daa gbaai ya ni di tu ni tudu yaɣili ŋɔ mali alapele paaki din yɛn sɔŋ fukumsi buɣubahi mini salo ban be ti tudu yaɣili ŋɔ. Amaa yuuni 1966, taɣibu zaŋ kpa ti gomlanti daa chɛ ka tuma maa na zani. Di daa paai yuma ka di na kuli nyɛla fukumsi buɣubahi ni salo ni diri shɛli anfaani.
Alapele paaki ŋɔ tuma kpaŋsibu pili la yuu 2014. Di ni niŋ ka Gomnanti piligi ti ni bɔli shɛli "yaɣili din nyɛ piligu" (phase 1) la. Di daa nyɛla bɛ ni kpuɣi di yaliŋ din daa nyɛ napɔŋ yaabu tusaa ayi kɔbshi nahi ni pihinahi ayi ka (2,438) la n zaŋ li chɛŋ kamani napɔŋ yaabu tusaa ata ni kɔbshinahi. Lala ŋɔ daa chɛ ka matuuka yiɣira ban galisi tooi pa zooi paaki maa ni. Yuuni August 2016, n daa nyɛ tuuli yuuni Alapele ni zaŋ haji tiriba n yiɣi paaki maani n chaŋ Laribaawa tiŋgbaŋ ni.
Din pahi, yuuni August 15, 2019, ka paaki ŋɔ lahi nyɛ lebigiri suŋ. Dini n nyɛ yaɣili din pahiri ayi (phase 2) la. Di daa pahi di laliŋ maa ka mani napɔŋ yaabu kɔbshinu zuɣu. Lala zuɣu, pala, loori paakibu shee, salo ʒi shee ka chɛ din pahi pahi zaa ŋa nyɛla bɛ ni daa pahi shaŋa paaki maani. America doola laɣfu yiɣisi kamani $70 million n daa nyɛ bɛ ni zaŋ n yaligi paaki ŋɔ. Lala yaɣili din pahi ayi ŋɔ nyɛla din daa pili tuma yuuni 29 July 2023. Amaa ka bɛ daa yooi li yuuni 22 August, 2023. Ka di pahi buta zuɣu Ghana puli ni.
Zuŋɔ, Tamale alapele paaki ŋɔ nyɛ la paaki shɛli din pahi paaki shɛŋa din daabilim du gaa. Ka lahi nyɛ din tahiri Ghana lɛbigimsim tooni.
Pilimi saawara gbaabu zaŋ jandi Tamale Alapele Paaki
kɔmbo peegyi e la be noba naŋ maŋ di demmo lɛ ba naŋ maale yelzu kyaare Dagbani Wikipedia lɛ ona naŋ soma. fooŋ naŋ baŋ de la a peegyi ŋa a piili neŋ demmoneŋ fo taaba lɛnɛɛ fo naŋ na zɛge do saa Tamale Alapele Paaki.