Paa Grant
| Paa Grant | |
|---|---|
| Beyin (en) | |
| O ya Tiŋgbaŋ | Ghana |
| Kpibu shee | Axim (en) |
| Tizo | view
|
| Education | |
| Bala yɛlibu, sabbu bee buɣisibu | Silmiinsili |
| Tuma | |
| Tuma | politician (en) |


George Alfred Grant , ka niriba pam mi o Paa Grant (bɛ daa dɔɣi o la Silimiingoli August biɛɣ'pia ni anu dali yuuni 1878 ka o daa kani Silimiingoli October biɛɣ' pihita dali yuuni 1956), Paa Grant daa nyɛla daabia mini siyaasa nira m-be Gold Coast.ka nyɛ bɛ ni daa boli so "Gold Coast siyaasa tali ba" la.[1] O ni daa nyɛ siyaasa niŋda maa zuɣu, ŋuni n-daa nyɛ ŋun daa piligi n diri liɣiri, ka lahi nyɛ tuuli zuɣulana zaŋ n-ti United Gold Coast convention (UGCC) Silimiingoli August yuuni 1947.[2][3] O nyɛla ninvuɣu so ŋun daa lahi pahi ninvuɣu shɛba ban daa tuhi n daa deegi Ghana maŋsulinsi.[4] O nyɛla ŋun daa yɔ liɣiri Kwame Nkrumah Ghana labbuna zuɣu, dini daa niŋ ka o be United States. Bɛ daa zaŋ o yuli maa "George Grant" n-zaŋ ti "roundabout" shɛli din be Takoradi tiŋpuuni. Niriba pam nyɛla ban yɛli ni di ni niŋ viɛnyɛla ni ka da ma ni di yi niŋ ka bɛ kaani ninvuɣ' shɛba ban daa tuhi n deegi Ghana maŋsulinsi ka be kali o pahi kamani 'Big Six '.
Lahabali
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Shikuru baŋsim mini piligu tuma
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Grant nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so yuuni 1878 tiŋ yuli booni Beyin, Nzema wulinluhili polo ka o yina daabiligu daŋ shɛli niriba pam ni mi la. O ba n-daa nyɛ William Minneaux Grant ka o ma nyɛ Madam Adjoa (Dwowa) Biatwi zaŋ n-ti Aboradze clan, o yab'doo n-daa nyɛ Francis Chapman Grant,[5] ŋun daa lihiri Gold Coast Times zuɣu ka daa lahi nyɛ laɣ'sɔŋda zaŋ n-ti Fanti Confederation.[6]
Grant nyɛla ŋun karim o shikuru Wesleyan School din be Cape Coast saha ŋɔ sokam ni mi shɛli Mfantsipim School la. ŋun yɔri daa yirina sɔɣisinli ni Joseph D. Abraham sani, ŋun daa nyɛ o ba yilkpɛrilana la.[5] Grant nyɛla ŋun daa kuli doli tumdi taankɔro dari daabiligu nima sani, tuuli o daa tum la Axim, ka daa lahi niŋ yuma anu Ivory Coast.[6] Yuuni 1896, o nyɛla ŋun daa piligi o maŋmaŋ daabiligu ka daa boli li George Grant and Company.[5] O daa nyɛla taankɔro dari daabi'kpɛŋ ka nyɛ ŋun daa yihiri li sambanni hali ka di daa ti niŋ bayana European companies puuni.[6]
O nyɛla ŋun daa chaŋ Britain yuuni 1905, lala saha ŋɔ dunia zaa tɔbu tuuli nyɛla din daa piligi yuuni 1914, o nyɛla ŋun daa niŋ daabiligu ni daabi'kpɛma taankɔro dari kompaninima din be Europe mini United States. Yuuni 1914 hali ni yuuni 1919 sunsuuni. O daa nyɛla ŋun che ka o mini kpatoonsi maa tɔɣisi ka bɛ zaŋdi taankɔro dari maa n-chani Britain mini USA. O nyɛla ŋun daa yoogi o maŋmaŋ wɔfisi London, Liverpool n-ti pahi Hamburg bin din gbaai yuuni 1920 hali ni yuuni 1922 sunsuuni ka daa yɛligi o daabiligu ŋɔ Gold Coast tinsi ni kamani Dunkwa, Sekondi nti pahi Akim Abuakwa.[6] Yuuni 1926 o daa lahi nyɛla ninvuɣ so bɛ ni daa piigi niŋ Legislative Council ka o daa zani n-ti Sekondi. Grant nyɛla ŋun daa lahi be Aborigines lights Protection Society ka nyɛ ŋun daa sɔŋ ka lebigimsim tuma pam daa tum,[5] di shɛli n-nyɛ o daa piligi soya zuɣu niɣilim buɣum mini paapu kom Sekondi mini Axim.[1]
Siyaasatali kɔrisi mini bahigu biɛhigu
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Dunia zaa tɔbu din pahiri ayi la saha ni di nyaanga, Grant nyɛla ŋun daa baŋ ni gbaŋsabila ban be Gold Coast nyɛla ban daa diri wahala pam gbampiɛlla sulinsi ni ka di nyɛ binshɛli din daa bi viɛla,[5] ka o daa kpuɣi nia ni o ni tuhi Africa nima suhuyurilim ni bɛ tumdi tuma maa zuɣu.[6] O nyɛla ŋun daa gahi nuu boli J. B. Danquah mini ban daa pahi ni bɛ ti gbaagi n-kpa nationalist party. Niriba pihinahi, bɛ shɛba n-nyɛ alikaali niriba R. A. Awoonor-Williams, Edward Akufo-Addo nti pahi Emmanuel Obetsebi-Lamptey daa nyɛla ban daa laɣim taba Saltpond n-daa kpa United Gold Coast Convention (UGCC) silimingoli August daba anahi dali yuuni 1947 ka bɛ nia daa nyɛ bɛ bɔrimi ni bɛ deegi bɛ maŋsulinsi. Kwame Nkrumah nyɛla ninvuɣ' so bɛ ni daa piigi UGCC gbaŋsabira, Ebenezer Ako-Adjei ni daa zaŋ o n wuhi ba maa nyaanga,[1] ka Grant daa yo Nkrumah liɣiri din daa yiɣisi £100 ni o zaŋ niŋ ŋarim chaaji n-yi Liverpool labina Ghana.[7]
Di nyaaŋa, Nkrumah nyɛla ŋun daa yi (UGCC) ka daa kpa Convention People Party (CPP), ka Grant mi daa kuli zaŋ o zaɣa niŋ o daabiligu ni n-gari siyaasa tali maa ni. Amaa bɛ daa nyɛla ban daa mali saawara ni taba, Nkrumah daa kaai la Grant di daba ayi dali ka o daa kani Axim tiŋgbanni Silimiingoli October biɛɣ' pihita dali yuuni 1956. Saha shɛli o ni daa nyɛ yuun pihinii ayi ka.[1] Yuuni 1955 o nyɛla ŋun daa gbaai dɔro o zuɣupurini ka daa kɔŋ alaafee nyabu hali n-ti kani.[8]
Daŋ mini maŋmaŋ biɛhigu
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Saha ŋɔ o bi'shɛba ban be bɛ nyɛvuya puuni nyɛ Sarah Esi Grant, Mrs Rosamond Hammond-Grant, William Minneaux Grant n-ti pahi yaansi mini yaantib'chɛhi.
Sarah Esi Grant-Acquah bia nyɛ alikaali nira Phyllis Christian.[9]
O yaansi shɛba nyɛ: Georgina Grant, Margaret Grant, Stella Blay-Kwofie, Christine Blay-Kwofie, Dorothy Blay-Kwofie, Joyce Christian, Letitia Hammond, Rosamond Hammond, James Hemans Hammond, Matilda Hammond, Georgina Hammond, Emmanuel Hammond, George Hammond, Alberta Hammond, Lawrence Hammond, Yvonne Hammond, Samuel Duker-Ako, George Grant, Felix Grant, Sabina Grant, Kweku Robert Grant, Kwesi Brown Grant, Frances Grant, Maame Efua Lartey-Grant, Sefa Gohoho zaŋ n-ti Songhai Africa, Panafrican Luxury Consumer Goods. Niriba pam ni mi yaan shɛba nyɛ:Angela Kukua Blay-Kwofie, Kwesi, Blay-Kwofie.
Teeisim mini yuli zalibu
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Bɛ ni daa yɛn niŋ nintiɣili ni Grant kpaŋmaŋ zaŋ n-ti Ghana maŋsulinsi deebu, Ghana gomnanti nyɛla ŋun daa zaŋ o yuli n-ti "flyover" palli Caprice din be Accra.[10][11]
Paa Grant Soccer Academy
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Paa Grant Soccer Academy ŋɔ nyɛla Kim Tyrone Grant ni daa piligi shɛli yuuni 2009, o nyɛla boli ŋmɛri kuro zaŋ n-ti Ghana Black Stars ni o niŋ nintiɣibu zaŋ n-ti o yab'doo kpaŋmaŋ zaŋ chaŋ Ghana maŋsulinsi deebu bin din gbaai gbaŋpiɛlla gbubu saha zaŋ hali ni yuuni 1957.[12]
George Grant University of Mines and Technology
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Silimiin goli January biɛɣ'pinaayi dali yuuni 2018, President Akufo-Addo nyɛla ŋun daa taɣi University of Mines and Technology (UMaT) din be Western Region zaŋ n-ti Ghana yuli labisi George Grant University of Mines and Technology ni di wuhi nintiɣibu shɛli bɛ ni niŋ zaŋ n-ti kpaŋmaŋ shɛli o ni daa niŋ Ghana maŋsulinsi deebu ni n-ti pahi o ni daa nyɛ bilichini zaŋ n-ti western region zuɣu.[13][14][15]
Kundivihira
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]- 1 2 3 4 "Overpass to be named after Paa Grant" Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine, Joy Online, 22 August 2007.
- ↑ Overpass to be named after Paa Grant (en-US) (2007-03-22).[permanent dead link]
- ↑ Ghana pays tribute to founders' - Graphic Online (en-gb).
- ↑ McFarland, Daniel Miles, "Grant, 'Pa' George Alfred", Historical Dictionary of Ghana, 1985, p. 92.
- 1 2 3 4 5 Biography, The Paa Grant Soccer Academy Official Website. Archived 8 Silimin gɔli March 2011 at archive.today
- 1 2 3 4 5 "Grant, G. A. (1878–1956)", in Makers of Modern Africa: Profiles in History, Africa Journal Ltd for Africa Books Ltd, 1981, pp. 189–90.
- ↑ Birmingham, David, Kwame Nkrumah: The Father of African Nationalism (revised edition), Ohio University Press, 1998.
- ↑ Grant-Acquah, Sarah Esi, "In the beginning was…PAA GRANT - And the UGCC" Archived 2018-10-31 at the Wayback Machine. From Daily Graphic, 14 February 2007, via National Commission on Culture.
- ↑ Christian, Phyllis M., "The sacrifices men make - A memorial to George Alfred Grant" Archived 2019-04-14 at the Wayback Machine, Graphic Online, 30 October 2017.
- ↑ "Paa Grant Honoured" Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine, Modern Ghana, 21 March 2007.
- ↑ "Flyover to be named after Paa Grant" Archived 2017-01-06 at the Wayback Machine, GhanaWeb, 20 March 2007.
- ↑ "Academy History" Archived 26 Silimin gɔli June 2012 at the Wayback Machine, The Paa Grant Soccer Academy Official Website.
- ↑ President applauds UMaT for renaming institution after George Grant - MyJoyOnline.com (en-US) (13 January 2018).
- ↑ Opoku, Emmanuel (2018-01-15). UMaT Renamed After Paa Grant (en-US).
- ↑ Aryeh, Felix L.. UMaT renamed George Grant University of Mines and Technology (en-gb).