Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Ousmane Sembène

Diyila Dagbani Wikipedia
Ousmane Sembène
ninsala
Paɣa bee dooDoo Mali niŋ
O ya TiŋgbaŋSenegal Mali niŋ
YumaŋliOusmane Mali niŋ
Daŋ yuliSembène Mali niŋ
Doɣam dabsili1 Silimin gɔli January 1923 Mali niŋ
Dɔɣim TiŋaZiguinchor Mali niŋ
Kpibu dabisili9 Silimin gɔli June 2007 Mali niŋ
Kpibu sheeDakar Mali niŋ
Simsibu sheeYoff Mali niŋ
Bala yɛlibu, sabbu bee buɣisibuFarinsi, wolof Mali niŋ
Shikuru shɛli o ni chaŋGerasimov Institute of Cinematography Mali niŋ
Tuma sheeSenegal Mali niŋ
O ni be paati shɛli niParti communiste français Mali niŋ
Participant inPanafrican Film and Television Festival of Ouagadougou Mali niŋ
ZabiliWorld War II Mali niŋ
Linjima yaɣiliSenegalese Tirailleurs Mali niŋ
Has works in the collectionMuseum of Modern Art Mali niŋ
Pii zaliEuropean Film Award for Best Non-European Film Mali niŋ
Related categoryCategory:Films directed by Ousmane Sembène Mali niŋ
Copyright status as a creatorworks protected by copyrights Mali niŋ

Ousmane Sembène ( French: [usman sãbɛn]; 1 January 1923 bɛ 8 January 1923 - 9 June 2007 ) daa nyɛla Senegalese siini director, ŋun yihiri siini mini ŋun sabira siini. Los Angeles Time daa nyɛla ban yɛli ni Afrika zaa sabira binŋa n bala, ka bi daa tooi bolindi o Afrika  siini Baba ( Father of African Films.[1]

O kpaŋmaŋ o tuma maa ni zuɣu o daa nyɛla bini kpaŋsiri so French sitai ni Sembène Ousmane[2]

O daa nyɛla ŋun yi Serer daŋ ni na ka di nyɛ o ma yili yaɣali Matan Sène, Ousmane Sembène daa nyɛla ŋun bɛ Serer adiini churi ni. O daa nyɛla ŋun pahi ban puhiri Tuur chuɣu ni.

Zahim gbahara mini o paɣa bidibiga Ousmane Sembène daa nyɛla bini dɔɣi so Ziguinchor din bɛ Casamance ban daa nyɛ Lebou zuliya. O bilim ni bi daa nyɛla ban zaŋ Serer adiini o mayili polo adiini n milisi o, kamani Tuur Chuɣu ni o daa nyɛla ŋun pahi ''Cult Servant'' maa zuɣu. Tuur daa nyɛla bini mali bihim n malidi di tiŋgbana ( pangool), Sembène daa nyɛla ŋun ka nimohi zaŋ chaŋ o Cult servant tuma maa ni ka bi daa mi o ka nyɛ ŋun nyori bihim shɛli bini daa mali tiri o ni o mali n tiri bi tiŋgbana maa. Serer theme daa nyɛla din pahi o tuma ni o ni daa bi balaga. O mayili yaapaɣa daa nyɛla ŋun kpaŋsiri o. Paɣaba n daa nyɛ ban wumsi o.

Sembène zuliya balli Walof nyaaŋa o daa mali baŋsim zaŋ chaŋ French mini mahamadiya ŋɔ polo ka di nyɛla o daa chaŋla mamahamdiya shikuru din daa nyɛ talahi n ti musilinima bidibisi ka lahi nyɛ ŋun chaŋ French shikuru hali ni yuuni 1936, ni ka yɛtɔlɣa bihi daa kpe o mini shikurumaa Karimbakpema maa sunsuni. Sembène daa nyɛla ŋun tumdi n suŋdi o ba - doro daa nyɛla din gbaagi o - hali ni yuuni 1938. O ni daa nyɛ yum pia ni anu, o daa nyɛla ŋun chaŋ Dakar,ni ka o daa nyɛ ŋun tumdi tum kpema kam.[3]

Yuuni 1944, world war I la saha mini France nim ni daa lu n naagi, Sembène daa.nyɛla bini zaŋ so n pahi Senegalese Tirailleurs ( din daa nyɛ Corps n tu French Army maa). O tɔbu shɛli o ni daa lahi tuhi nyɛ world war II din ni ka o daa be Free French Force nim ni maa. Lala tɔbu maa nyaaŋa o daa nyɛla ŋun labi na o tiŋgbani. Yuuni 1947 puuni o daa nyɛla ŋun pahi Long railroad strike puuni, ni ka o daa sabi o  seminal buku God's Bit of Wood (1960)

Yuuni 1947 puuni o daa nyɛla ŋun chaŋ France, ni ka o daa tumdi Citroën factory din bɛ Paris la. O daa nyɛla ŋun kpa south polo n ri tum Docks din bɛ Marseille ,ni ka o daa kpaŋsi oaŋ zaŋ jɛndi daabiligu polo ( French trade union movement). O daa kpe la Communist-led CGT mini Communist paati, o daa nyɛla ŋun suŋdi ni bi nyɛ tɔb nɛima din yɛn suŋba ka bi tooi tuhi French Colonial War di daa niŋ Vietnam. Lala saha ŋu o daa nyɛla ŋun baŋ Harlem Renaissance ŋun daa nyɛ ŋun sabiri gbana Claude McKay mini Haitian Marxist ŋun sabira  Jacques Roumain.

Sembène daa nyɛla ŋun bohim French sabu mini karimbu o maŋmaŋ. O buku shɛŋa o ni daa sabi maa pam daa nyɛla ŋun mamaŋ biɛhigu yɛtɔlɣa,  Le Docker Noir din daa nyɛ din sani French puuni, ( yuuni 1956 ni,  ka bi daa yihi di silimisili na din daa nyɛ The Black Docker)[1] salima ŋɔ daa nyɛ Diaw dini, di daa yɛri la African Stevedore so bini daa nahinda Docks  zuɣu Marseille la. Diaw daa nyɛla ŋun sabi salinli ka silimi paɣa so daa nyɛ ŋun zuli ka yihi polo n ti salo ka di nyɛ Diaw yuli n pa di zuɣu. O ni daa chaŋ ni o ti baŋ di nin neeisim, o daa nyɛla ŋun bi mi ka ku paɣa maa.

Sembène  ni daa nyɛ ŋun sabbu yaa bɛ bini daa nahindi Africans ban go n chaŋ lala tiŋsiaa ni shɛm,o daa lahi nyɛla ŋun niŋ vihigu pam zaŋ chaŋ bini nahindi Arab mini Spanish tumtumdiba shɛm. O daa neeili n suŋ ni jɛlinsi zaŋ ti tiŋshɛŋa nim daa ŋmanila daŋdaŋ ka bi niŋda. O daa nyɛla ŋun sabili n jɛndi biɛhigu maa kamani o ni yoli nyaaŋa n sabi salim shɛŋa maa.  O kpaŋmaŋ ŋun daa nyɛla di chɛ ka Sembène yuli yina. Lala salinli ŋun maa nasara dibu maa daa nyɛla din yihi ariziki pam na ka di nyɛ din kpaŋsi o sabibu maa.

Sembène salinli din pahiri ayi, ' O Pays mon beau peuple!( oh Country, My beautiful people, 1957), daa nyɛla din yɛri Oumar. O daa nyɛla Senegalese pukpara ŋun tɛhiri biɛhinni ŋun daa labi o ya Casamance ni o silimi paɣa ka mali niya ni o kpaŋsi lala yaɣali maa pukparim tuma. Oumar daa nyɛla ŋun niŋ wahala pam zaŋ jɛndi French gomlanti shɛli bini daa bɛ di sulinsi ni maa ni tiŋgbani maa nim gba biɛhigu, ka bi daa nyɛ ban di o nyɛvilli. O Pays mon beau peuple! daa nyɛla di di nasara tiŋduya ni  ka Sembène daa nyɛ bini boli so tiŋduya maa shɛŋa ni kamani China, Cuba mini Soviet Union.

Sembène salinli din pahi ata ka gahim n yi di ko n nyɛ Les Bouts de Dieu ( The God's Bits of Wood 1960);[1] niriba pam daa yɛliya ni di nyɛla masterpiece naɣala Xala ko. Salinli ŋɔ daa nyɛla din jɛndi railroad strike Dakar-Niger line, din daa niŋ yuuni 1947 hali ni yuuni 1948. Hali Ibrahima Bakayoko ŋun daa mali jilima ka yɛri ka di zaana n daa nyɛ salinli maa  central figure amaa salinli maa daa ka daabolo naɣala tiŋgbani maa zaa. Salo maa daa nyɛla ban nyɛ miisim mini nahingu zaŋ chaŋ bi maŋ biɛhigu polo. Ban bɛ salinli maa ni daa nyɛla ban paagi bin pihinu (50) ka di nyɛ seneganima mini tiŋ shɛli din bapali maa din nyɛ Mali ka strike maa nyɛ di yiri laɣulikam na.

Sembène daa nyɛla ŋun yihi salin shɛŋa na Les Bouts de Dieu nyaaŋa ni salin ŋmahi  balibu (Tribal Scars 1962), lala balibu ŋu maa daa nyɛla din mali salin ŋmahi, tales mini fables, kamani  ''La Noire de...'' o ni daa ti zaŋ shɛli n ŋmaagi o tuuli siini. Yuuni 1964 puuni, o daa nyɛla ŋun yihi l'Harmattan  ( The Harmattan ) lala salinli ŋɔ daa nyɛla din jɛndi maŋ sulinsi dɛibu zaŋ ti African tiŋzuɣu.

Yuuni 1962 hali ni yuuni 1963 puuni, Sembène daa nyɛla ŋun chaŋ n ti bohim siini ŋmaabu ( filmmaking) yuuni yini Gorky Films Studio puuni,Moscow,ka di nyɛ Soviet director Mark Donskey San. Ban gba daa bohindi ni n daa nyɛ Sarah Maldoror ŋun daa nyɛ French Guadeleupean Artist ŋun daa nyɛ tuuli paɣa ŋun pahi yihi African siini nima na.

O ni daa daa yihi salin shɛli yuuni 1965 la puuni la,Le Mandat, prècèdè de Vehi Ciosane ( The Money Order and White Genesis ), Sembène niya daa nyɛla din ŋmaligira. Kamani o na min pun zabi racial mini laɣari nahingu zuɣu French gomlanti ni daa kpa shɛli la. Lala tuma ŋɔ maa daa nyɛla din ŋmaligi o hankali n kpa tayisigu Africa Tiŋgbani ( corrupt African Elites ) din daa piligi maŋ sulinsi dɛigi nyaaga maa.

O daa nyɛla ŋun pahi ban tɔhi n sabi Lotus Magazine, shɛli bini daa lonchi Cairo yuuni 1968 la puuni ka Egypt mini Soviet Union ni daa nyɛ ban di ariziki n niŋ din ni.[4]

Sembène daa nyɛla ŋun tuhi Xala salinli maa (1973), salin shɛli din daa jɛndi El Hadji Abdou Kader Beye, dabi laɣari lana maa. O ni daa niŋ o paɣasaribili villi so n pahi paɣa ata maa amiliya dali maa yoŋ, El Hadji daa nyɛ ŋun gbaagi doro ( ''xala'' in wolof) ka daa dihi tabili ni bi niŋ o mi.

Le Deinier l'empire ( The Last of the Empire) Sembène salinli bahigu daa nyɛla din wuhiri tayiɣisigu mini military coup din daa niŋdi African tiŋgbani shɛli din yoli kuli dɛigi di maŋ sulinsi. O ni daa yihi salinli dibaa ayi shɛli na maa din n nyɛ Niiwan et Taaw ( Niiwan mini Taaw) din daa yɛri biɛhigu mini bɛri villi yɛtɔlɣa maa daa nyɛla din kpi Senegal tiŋgbani.

Les Bouts de Bois de Dieu mini Xala, Sembène's  daa nyɛla bini zaŋ so n pahi ban bɛ tooni di yi kana African Postcolonial literature  puuni. Samba Gadjigo daa yɛliya ni o kpaŋ maŋ maa nyɛla di paari niriba n gari Francophone Africa zuɣu: Sembène ni daa yihi salin pi shɛŋa na maa puuni dibaa ayopoin daa nyɛla bini lɛbigi shɛli silimisili ni .[5]

O daa nyɛ salin sabira so ŋun zaŋsim bɛ biɛhigu lɛbigimsi,  Sembène ni daa bori ni o vo niriba pam hankali.  O daa baŋya ni o salin shɛŋa o ni sabi maa nyɛla ban chaŋ shikuru ko n ni tooi nyɛ hankali shɛli o ni kohiri maa, amaa siini nyɛla niriba pam yɔŋ shikuru[1] ka di ni tooi chɛ ka o tooi kohi o hankali maa n ti African pam.

Yuuni 1963 puuni,Sembène daa nyɛla ŋun yihi tuuli siini, zaŋ ŋmaha Barom Sarret ( The  Wagoner). Yuuni 1964 puuni, o daa lahi yihi zaŋ ŋma  na ka boli Niaye. Yuuni 1966 o daa nyɛla ŋun yihi o tuuli siini shɛli o ni daa feature La Noir de..., ka di nyɛ salin ŋmahi maa zaŋ yini; din n daa nyɛ tuuli feature siini shɛli Sub-Sahara African Director ni yihi shɛli na. Hali di waɣalim maa daa kuli nyɛ minti pihiyobu French siini maa zaa yoli, di daa nyɛla din di Prix Jean Vigo[1], di daa nyɛla din zaŋ tiŋduya nim zaŋsim n labisina African siini nim puuni balatɛi Sembène siini nima. Sembène daa nyɛla ŋun daa zaŋ o nasara ŋɔ maa n kpaŋsi o maŋ ka daa yihi Mandabi yuuni 1968 ka di daa ti o nasara ka tooi yihi o balli Wolof siini na.[1]

O ni daa yihi o balli maa Wolof balli maa siini shɛŋa n pahi maa n nyɛ Xala (1975 ka di nyɛ o maŋmaŋ ni sabi salin shɛŋa maa yini), Ceddo (1977), Camp de Thiaroye (1987) mini Guelwaar (1992). Senegalese nim daa yihi Ceddo na ka bi bi saɣa n ti, hali di daliri daa kuli nyɛ Sembène salin shɛŋa din daa bɛ gbana ni kabi daa bori ni di paagi salo pam maa zaa yoli, bi daa yɛliya ni gamlanti zalikpana n bi sahi n ti li kadi nyɛla anti-Muslims yɛtɔlɣa m daa bɛ siini maa ni .[6]

Sembène daa nyɛla ŋun bi sahi n tili ka daa gilindi theatre nim ni n tari ti gbanbihi din wuhiri ni o yihi la siini maa  duniya zaa zuɣu.

Yuuni 1971 puuni, Sembène daa nyɛla ŋun ŋmaagi siini French mini Diola puuni ka piigi yuli n boli Emitaĩ. Di daa nyɛla bini kpɛhi shɛli 7th Moscow International Films Festival ni ka di daa di Silver pini. Di daa nyɛla gomlanti zali kpana ni bi saɣi n ti shɛli French  West African tiŋgbana zaa puuni.[6][7][8] O yuuni 1975 siini Xala daa nyɛla din pahi 9th Moscow International Film Festival puuni.[9]

Yuuni 1977 puuni o siini shɛli o ni daa boli Ceddo la gba daa nyɛla bini piigi shɛli n pahi 10th Moscow International Film Festival puuni.[10] Lala yuuni maa puuni Sembène daa nyɛla bini boli so ni o ti pahi bi Jury maa zuɣu 27th Berlin International Film Festival  zuɣu.[11] 11th Moscow International Film Festival yuuni 1979 puuni bi daa ti o piin gahindili ka di o kpaŋ maŋ zaŋ chaŋ Cenima polo.[12]

Sembène siini reccurent theme nim maa shɛŋa n nyɛ Lahabali zaŋ jɛndi gbaŋpɛila ni daa su gbaŋsabila tiŋgbani shɛm,adiini nim ni daa bi zaani shɛm,mini African paɣaba yaa.

O siini bahigu yuuni 2004 puuniMoolaadé, daa di pini yuuni 2004Cannes Film Festival[13] mini FESPACO Film Festival  Ouagadougou, Burkina Faso tiŋgbani. Bi daa ŋmala siini maa tiŋkpaŋ bili shɛli Burkina Faso ka di daa yihi bi daa niŋdi bin shɛli ka boli Female Genital Mutilation.

Sembène nyɛla ŋun niŋ cameo appearance  o siini nim puuni. Kamani Mandabi ŋun n nyɛ gbaŋ sabira post office maa ni.[14]

Ousmane Sembène nyɛla ŋun daa kpi silimi gɔli June yuuni 2007, o yuma  pihinii ni anahi (84). O daa nyɛla ŋun daa ka Alaafee silimi gɔli December yuuni 2006 ka nyɛ ŋun daa kpi o Tiŋ Dakar, Senegal, ka bi daa suhi o shroud adorned ni alqurani aya nima.[15] Sembène daa nyɛla ŋun mali bihi ata amiliya dibaa ayi puuni.[16]

Seipati Bulane Hopa ŋun daa nyɛ Secretary General n ti Pan African Federation of Filmmakers(FEPACI)  daa nyɛla neeisim din neeri ban bi tɛhi ni bi shɛba maa biɛhigu, ŋun yɛri ka dabɛm ka o yɛtɔlɣa puuni ni doo so ŋun mali baŋsim di ka ŋmali ka lahi nyɛ artistic so ŋun tumdi nyɛ yɛlimaŋli ni o suhi zaa.[17]

Sembène's siini shɛŋa n nyɛ ŋun doya ŋɔ

Yuma Siini Genre Role Sha
1963 Borom Sarret Drama short

Portrait of a poor Senegalese man. First film made by a black African.

Director and writer 20 m
1964 Niaye Drama short

The scandal of a pregnant young girl

Director and writer 35 m
1966 Black Girl (original title: La noire de...) Drama feature

A Senegalese girl becomes a servant in France

Director and writer 65 m
1968 Mandabi Drama feature

A Senegalese man has to cope with a money order from Paris

Director and writer 92 m
1970 Tauw Drama short

A young man makes a home for his pregnant girlfriend

Director and writer 24 m
1971 Emitaï Drama feature

Jola people protest World War II French conscription

Director and writer 103 m
1975 Xala Comedy feature

A corrupt politician is cursed with impotence

Director and writer 123 m
1977 Ceddo Drama feature

In protest outsiders (Ceddo, non-muslims) kidnap a black princess

Director and co-writer with Carrie Sembene 120 m
1988 Camp de Thiaroye Historical drama feature

In the 1944 Thiaroye massacre French troops kill rebelling returned black soldiers

Co-director and co-writer with Thierno Faty Sow 147 m
1992 Guelwaar Drama feature

Religious and political satire on an erroneous burial

Director and writer 115 m
2000 Faat Kiné Drama feature

An unwed mother succeeds professionally

Director and writer 120 m
2004 Moolaadé Drama feature

Women protest female genital mutilation

Director and writer 124 m
  1. 1 2 3 4 5 6 Ousmane Sembene, 84; Sengalese hailed as 'the father of African film' (en-US) (2007-06-14).
  2. ↑ Le cinéma de Sembène Ousmane, une (double) contre-ethnographie : (Notes pour une recherche) – Ethnologies (en).
  3. ↑ Ousmane Sembene: The Life of a Revolutionary Artist.
  4. ↑ The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa.
  5. ↑ Ousmane Sembene: The Life of a Revolutionary Artist.
  6. 1 2 Women in Sembene's films byGorham H. Kindem and Martha Steele.
  7. ↑ Senegal films are eloquent Movies: Ousmane Sembene’s powerful ‘Emitai’ and ‘Ceddo’ play at the Orpheum. (en-US) (1998-02-02).
  8. ↑ 1971 :: Moscow International Film Festival.
  9. ↑ 1975 :: 34th Moscow International Film Festival.
  10. ↑ 1977 :: 34th Moscow International Film Festival.
  11. ↑ Juries (en).
  12. ↑ 1979 :: Moscow International Film Festival.
  13. ↑ 1979 :: Moscow International Film Festival.
  14. ↑ Francoise, Pfaff, (1993). "The Uniqueness of Ousmane Sembene's Cinema" (in en). Contributions in Black Studies 11 (1).
  15. ↑ IOL: News for South Africa and the World.
  16. ↑ "Ousmane Sembene" (en-GB). The Independent. http://www.independent.co.uk:80/news/obituaries/ousmane-sembene-452880.html.
  17. ↑ Wayback Machine.