New Yam Festival of the Igbo

New Yam Festival of the Igbo

Chuɣu

Yaɣ sheli	cultural event
Bala yɛlibu, sabbu bee buɣisibu	Igbo
Balli	Igbo people
Tiŋa	Nigeria
Indigenous to	Igbo people
Din be shɛli polona	Abia State
Dini be shɛli	Abia State
Tiŋgbaŋ yaɣili calinli	5°33′42″N 7°28′16″E
Nahingbana	black
Dabisili shɛli dini niŋdi yuuni pulini	August

 

 From Wikidata

The New Yam Festival n ti Igbo zuliya ( bini la mi shɛli Orureshi Idoma puuni, bɛ Ịwa jị Listen^ⓘ, Iri jị, Ike jị, bɛ Otute, di nyɛla din doli balli maa) nyɛla kali chuɣu shɛli Igbo zuliya nim ni puhiri yuuni kam, di nyɛla bini puhiri shɛli saha shɛli wuuni yi ti dura din n nyɛ silimi gɔli August piligu.

Iri ji chuɣu ( bin mi shɛli nu pa dibu) nyɛla bini puhiri shɛli West Africa zaa ( Nigeria mini Ghana tiŋgbani ka bi tooi puhiri li) n ti pahi African tiŋgbaŋ shɛŋa ni tiŋ duya. Di nyɛla di wuhiri ni kpɛɣili saha nyɛla din naara ka bi malinli shili ni bi kpɛ tum shɛŋa din paya ni. Lala chuɣu ŋɔ puhibu nyɛla kali chuɣu din laɣindi Igbo zuliya zaa ka wuhiri pukparim n nyɛ bi tuma balantɛi di yi kana nuli kobu polo.

Igbo kali

Nuli nyɛla din pahi tuuli binbiri shɛŋa bini birita siŋli saha. Silimi gɔli April mini August sunsuni, tuuli binbira kamani kariwana,  cocoyams mini Pumpkins nyɛla bini kpɛɣiri shɛli ka dirili ka bi puhiri chuɣu. Nu pala chuɣu ŋɔ nyɛla chuɣu bini puhiri ka di wuhiri ni bi nyɛla ban kura n kpɛɣiri nuya pam Igbo tiŋgbani ni. Igbo zuliya ŋɔ fɔŋdi pam puuni nu kura (yuuni din garila puuni nuya) nyɛla bini diri shɛli zaa bɛi ka bɛ zaŋ gari shɛba lala nyuŋ maa poi ka chuɣu maa biɛɣu naayi nervi. Lala dabisili maa nuli bindirigu ko n nyɛ bini diri shɛli, domishi lala chuɣu maa nyɛla din wuhiri ni bi kpɛɣiri nuli pam lala tiŋgbani maa bi.

Hali chuɣu ŋɔ puhibu mini bin shɛŋa bini niŋdi din dali maa nyɛla din ni tooi waligi di yi kana fɔŋdi ni, amaa din jɛndi bin shɛli maa nyɛla yum. Di yi kana fɔŋ shɛŋa chuɣu maa puhirila dahan yini ko amaa ka fɔŋ shɛŋa mi zaŋdi bakɔi n puhiri li bɛ ka di gari. Bi puhiri chuɣu ŋɔ ni kali tuma kamani baɣayuli malibu ka di nyɛ naa bɛ kpamba mini dɛima balibu kamani Igbo waa, dabba, paɣaba mini bihi zaa nyɛla ban wari li.

Iwa-ji ceremony

Chuɣu ŋɔ piligu, bi nyɛla ban zaŋdi nuli maa n tiri bi nyaanima poi ka bi naayi tari tiŋ maa nima. Lala baɣayuli ŋɔ nyɛla tiŋ maa zaa ŋun nyɛ nikurigu bɛ bi naa bɛ asanza nira n niŋdi li. Lala niri ŋɔ nyɛla ŋun mali yuli maa n tiri bi buɣa mini bi yaanima ni bi puhi ba ka paɣiba ni bini guliba ka niŋ ba niŋma shɛŋa maa zaa zaŋ gbaagi wuuni hali bi lala kpɛɣili saha maa ka bi mali alaafee ka bi kpi ka di nyɛla kum n ku ba. Bi yi naagi bi yaanim maa paɣibu maa bi diri nuli shɛli din bɛ tooni maa domishi ni ban n bɛ salo maa mini bi buɣa maa sunsuni. Bi malindi baɣayuli ŋun maa ka di pala shɛli zuɣu bi nyɛla ban ni nin tiɣibu tiŋgbani maa ni zaŋ chaŋ bini nyɛ nasara bi purini maa din n nyɛ bini kpɛɣi bindira maa, di nyɛla din taɣara ka di bɛihigu maa gba ni taɣari maa ni kristiɛn adiini maa ni pa nyɛ di yɛligi nima maa. Ŋɔ maa nyɛla din buɣisi yaɣa dibaa ata kamani pragmatic, adiini mini nin tiŋli.

Lala dabisili ŋɔ kuli nyɛla dimma dabisili bi kpɛɣi n naagi, ka pam nyɛ bini mali shɛli nbtiri simni mini dɔɣiriba. Bi nyɛla ban niŋdi binyɛra pam kamani waa shɛli bini boli Folk la, Masquerades,  parade mini mini dɛima din wuhiri ni ban dɛmdi maa shɛba nyɛla ''art'' bini tiriba ni nahangba shɛŋa maa wuhiri ni bi niŋ suhu pɛili, ka pahi .

Nuli shɛli bini zaŋdi n puhiri chuɣu ŋɔ nyɛla bini shɛri shɛli ka ni mamʒɛ n n pahi di zuɣu ( mmanu nri). Iwa-ji nyɛla din gbani Asian Mid-Autumn chuɣu, domishi di zaa nyɛla din doli goli yibu ka lahi nyɛ tiŋgbani kpɛɣibu saha chuɣu.

Lala chuɣu ŋɔ nyɛla dim nyɛ yɛli kpɛni Igbo zuliya nim biɛhigu puuni duniya zaa.