Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Menopause

Diyila Dagbani Wikipedia
Menopause
Di yuli yahaClimacteric
Symbolic representation of menopause
Ashibti yaɣiliGynecology
NahingbanaNo menstrual periods for a year[1]
Di Piligu saha49 to 52 years of age[2]
Din taɣiri ŋa naUsually a natural change, surgery that removes both ovaries, some types of chemotherapy[3][4]
TibibuNone, lifestyle changes[5]
TimaMenopausal hormone therapy, clonidine, gabapentin, selective serotonin reuptake inhibitors[5][6]

sɔrilim ŋmaabu, din lahi booni shɛli climacteric, nyɛla saha shɛli paɣaba nyɛvuya puuni sɔrilim ni ŋmaari zaa sa, ka di zuɣu che ka be ku lahi tooi dɔɣi . Di tooi zoomi ka di piini yuum pihinu yin ka ni yuum pihinu ni ayi.[2] Alaafee tuumbaŋdiba tooi yɛrimi ni sɔrilim ŋmaabu nyɛla paɣaba ban be nya be sɔrilim yuuni pulini.[7] Din tooi lahi yɛli ni di nyɛla hormone nambu filimbu be ovaries ni.[8] Ninvuɣu shɛba ban niŋ apolIsa n yihi be bi'dɔɣiri surugu amaa kana lee mali ovaries, sɔrilim ŋmaabu ni tooi kana lala paɣaba ŋo ka di nyɛla apolIsa ŋo zuɣu bee be hormones nambu filimbu la.[8] Ti yi dɔli bi'dɔɣiri surugu ŋo yihibu, nahingbana sheŋa tooi daŋdi kandina ka mani yuum pihinahi ni anu zuɣu nii.[9]

Yuma din kana pɔi ni sɔrilim ŋmaabu, paɣa sorilim nyɛla din tooi be za dede[10] din wuhiri ni sorilim ŋo ni tooi kana ka yuuigi bee kadi kana ka pora bee kadi kana kadii ka yaa 2bee kadi lahi mali yaa pam tilahi yaɣi ʒimmo zobu polo.[10] Saha ŋo yaa, waligu tooi zoomi kadi yiri paɣaba; din tooi beni ka maa dee sekonsi pihita hali ni minti pia zuɣu ni kadi tooi zoogi kadi kanna ni niŋgbina sohibu, waligu nyeebu, ni niŋgbina paligibu.[10] waligu maa tooi cheriba mi yibu yuuni b ee yuma ayi nyaaŋa. Nahingbana sheŋa din lahi pahi nyɛla paɣa tooni kuubu, gom saɣi saɣi nti pahi ninsali behigu taɣibu. Nahingbana maa timsim tooi be ni paɣabe ni paya paya.[11] Din nin ka sorilim yeltoɣa zaŋmi chaŋ ti gbagi suhunini doro yeltoɣa, dimboŋo nyɛla din niŋda domin yuma pahibu zuɣu ka di che ka di ka talahi ŋmahinli zaŋti sɔrilim.[11] paɣa sheb ni, muɣusigu kamani berim pam zaŋ kpa sɔrilim polo nyɛla din yen baligi bee nche.[11]

sɔrilim ŋmaabu nyɛla bin sheɣu din nye talahi taƔibu,[4] din yi nin ka ovaries maa filim nlee zaƔa soƔu.[12] Din tooi lahi kana ninvuƔu sheba ban nuru vari.[7][13] Din lahi tahirili na lahi nyƐ opolasa din yihiri ovaries maa bee tima balbu sheŊa din tibira.[7] Ningbuna maa yelimaŊli shee yaa, sɔrilim ŋmaabu kanimina kadi nyɛla ovaries filimbu maa ni zaŋ gbaagi hormones sheŊa din nye estrogen ni progestrone. hali di yi katibi borli, kpahima zaŋkpa sɔrilim ŋmaabu polo ni tooi boɣisi vienyala hormone galsim ni nye sheli ʒim puuni bee dulim.[14] sɔrilim ŋmaabu nyɛla din yi di ko ka che menarche, saha sheli bipuɣimbila ni pili o sɔrilim nyebu.[15]

talahi tibbu diyi pala di ni bori sheli.[5] Nahingbana sheŊa, kaman ni tooi baligi di yi niŊ ka tibi tooi bo.[5] Zaŋkpa waligu polo, vari nubu chebu,caffeine nti pahi dam tooi nyɛla din veli pam.[5] Ninsala tooi gbihira du sheli din maa ni bee ka fan beya yoma gba tooi soŋda.[5]Tima gba nyɛla din lahi soŊda: menopausal hormonal therapy (MHT), clonidine, gabapentin, bee selective serotonin reuptake inhibitors.[5][6] Ninsali maŊ dambu (exercise ) gba ni tooi soŋsi gom kalinsi doriti.[5] din niŊ ka MHT daa nyɛla ti sheli doƔate nim ni daa tiri sheli, ni yi pa nyerla ti sheli din nye talahi zaŊti nahingbana sheŊa din yi zahara ka timsi pam, din niŋ ka di tooi zooigi ka di muƔusigu sheŊa da bam na.[5] Vienyala tibbu ni tibiri sabla zaɣa veli tali na bi tooi yi polo.[11] Phytoestrogens baŋsim na dii kani.[16]

  1. Menopause: Overview. Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (2013-06-28). Archived 2 Silimin gɔli April 2015 at the Wayback Machine
  2. 1 2 (May 2015) "Menopause". The Medical Clinics of North America 99 (3): 521–34. DOI:10.1016/j.mcna.2015.01.006. PMID 25841598.
  3. What is menopause?. Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (2013-06-28). Archived 19 Silimin gɔli March 2015 at the Wayback Machine
  4. 1 2 What causes menopause?. Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (6 May 2013). Archived 2 Silimin gɔli April 2015 at the Wayback Machine
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 What are the treatments for other symptoms of menopause?. Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (2013-06-28). Archived 20 Silimin gɔli March 2015 at the Wayback Machine
  6. 1 2 (March 2015) "Hormonal and nonhormonal treatment of vasomotor symptoms". Obstetrics and Gynecology Clinics of North America 42 (1): 163–79. DOI:10.1016/j.ogc.2014.09.008. PMID 25681847.
  7. 1 2 3 Suster, David; Liu, Martina Z.; Lin, Douglas I. (2019). "3. Benign diseases of the ovary". In Zheng, Wenxin; Fadare, Oluwole; Quick, Charles Matthew; Shen, Danhua; Guo, Donghui (eds.). Gynecologic and Obstetric Pathology (in English). 2. Springer: Springer. p. 96. ISBN 978-981-13-3018-6. Archived from the original on 2 August 2022. Retrieved 30 July 2022.
  8. 1 2 Sievert, Lynnette Leidy (2006). Menopause : a biocultural perspective ([Online-Ausg.] ed.). New Brunswick, N.J.: Rutgers University Press. p. 81. ISBN 9780813538563. Archived from the original on 10 September 2017.
  9. International position paper on women's health and menopause : a comprehensive approach. DIANE Publishing. 2002. p. 36. ISBN 9781428905214. Archived from the original on 10 September 2017.
  10. 1 2 3 What are the symptoms of menopause?. Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (6 May 2013). Archived 20 Silimin gɔli March 2015 at the Wayback Machine
  11. 1 2 3 4 Menopause: Overview. PubMedHealth (29 August 2013). Archived 10 Silimin gɔli September 2017 at the Wayback Machine
  12. Suster, David; Liu, Martina Z.; Lin, Douglas I. (2019). "3. Benign diseases of the ovary". In Zheng, Wenxin; Fadare, Oluwole; Quick, Charles Matthew; Shen, Danhua; Guo, Donghui (eds.). Gynecologic and Obstetric Pathology (in English). 2. Springer: Springer. p. 96. ISBN 978-981-13-3018-6. Archived from the original on 2 August 2022. Retrieved 30 July 2022.
  13. Warren, volume editors, Claudio N. Soares, Michelle (2009). The menopausal transition : interface between gynecology and psychiatry ([Online-Ausg.] ed.). Basel: Karger. p. 73. ISBN 978-3805591010.
  14. How do health care providers diagnose menopause?. Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (6 May 2013). Archived 2 Silimin gɔli April 2015 at the Wayback Machine
  15. Wood, James. "9". Dynamics of Human Reproduction: Biology, Biometry, Demography. Transaction Publishers. p. 401. ISBN 9780202365701. Archived from the original on 10 September 2017.
  16. (June 2016) "Use of Plant-Based Therapies and Menopausal Symptoms: A Systematic Review and Meta-analysis". JAMA 315 (23): 2554–63. DOI:10.1001/jama.2016.8012. PMID 27327802.