Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Mawlid

Diyila Dagbani Wikipedia
Mawlid
Islamic holidays, Sufi terminology, religious holiday
Yuli din nyɛ a balliاَلْمَوْلِدُ النَّبَوِيُّ Mali niŋ
Yuli din boli Bini Bondiاَلْمَوْلِدُ النَّبَوِيُّ Mali niŋ
AdiiniMusulunsi, Sufism Mali niŋ
Yɛltɔɣa din nyɛ tuma ni dinilaribanchi Mali niŋ
KaliIslamic culture, Arab culture Mali niŋ
Dini be shɛliMuslim world, Arab world Mali niŋ
Di mini ŋasīra Mali niŋ
Balli tuma bɛi balli yulilaribanchi, multiple languages Mali niŋ
Commemoratesbirthday Mali niŋ
Dabisili shɛli dini niŋdi yuuni pulini12 Rabi I Mali niŋ
Intangible cultural heritage statusNational List of the Intangible Cultural Heritage of the Republic of Iraq Mali niŋ
Alternate universe counterpartChristmas Mali niŋ

Mawlid (Arabic: مولد) nyɛla yuuni pulini chuɣu shɛli bɛ ni puhira ni teeri Musulinima daa Anabi Muhammad dɔɣim dabisili 12 bee 17 Rabi I, goli din pahi ata Musulinima goya puuni.

Musulinima kpeeni so Gök Saladin zuɣu laan paa(r. 1174–1193), yɛliya ni ŋuna n nyɛ tuuli ŋun pili lala chuɣu maa puhibu, shɛli o ni niŋ n nyam niriba ni jiŋli puuni din daa bɛ Madina. Ka Ottomans daa be Murad III (r. 1574–1595) daa boli li vuhim dabisili.

Deen' diɛmdiba maa yɛn zalila diɛma maa Mawlid maa dali ka bɛ salindi salima ni duhiriin anabi Muhammad yuli ka binkumda ŋmerina mi ŋmera.binshɛŋa ŋan pahi n niŋdi Mawlidi ni n nyɛ noli kɔbu, yila yilibu, ni diliri.

Moolidi maa niŋbu dali Musulinima pam zaŋdi la dabisili maa lee vuhim dabisili tingbani maa ni zaa din be dunia yaaŋa zuɣu. Ka di nyɛla shɛɣa nima ni zali li n ti pahi suuna nima ata zaligu shikuru la. Dina n-nyɛ Hanafi, Maliki ni Shafi'i.

Bachi maa ni yi shɛli na

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Lala bachi ŋɔ Mawlid yimina Arabiiya bachi ŋɔ walad ni na, din gbunni nyɛ "bia dɔɣibu " bee "ŋun yina".[1] Hali gba di nyɛla dɔɣim yuli ni tiri dɔɣim dali kam, Mawlidi nyɛla mani dɔɣim dali chuɣu.[2] ka dabisili maa dali lahi booni Mawlid al-Nabi ka fɔŋ shɛŋa booni li Milad.

Dimma nima pam nti pahi shiiɣa nima yɛliya, ni Anabi Muhammad daa nyɛla bɛ ni dɔɣi so dabisili 12th Rabi I.ka Twelver Shiɣa nima mi yɛli ni bɛ daa dɔɣi o la dabisili 17th Rabi I.[3][4][5]

Ottomans daa nyɛla ŋɔ zali lala dabisili maa ka di lɛbi vuhim dabisili yuuni 1588 ni,[6] ka bi mi li Mevlid Kandil. Lala bachi ŋɔ Mawlid nyɛla bini mali shɛli n tumdi tuma tiŋ shɛŋa ni  kamani Egypt ka di nyɛ dabisili zaŋ ti dɔɣim dabisili chuɣu puhiri n ti musilim kpamba kamani Sufi saints.

Musilinsi piligu ni, Anabi Mohammad dɔɣim dabilisi nyɛ vuhim dabisili ŋɔ daa nyɛla din bɛ suɣisimli ni ka saha bihi ni bi daa nyɛri saanba pam luɣu shɛli bini boli Mawlid House maa  bini daa yoori shɛli lala dabisili ka di nyɛla lala chuɣu maa puhibu zuɣu. Chuɣu ŋɔ taarihi chaŋ mi n ti gbaagi saha waɣila miuslimnima biɛhigu puuni din daa niŋ ka Tabi'un nim maa daa nyɛ ban zalindi laɣimgu nima ka bi ni yihi yila mini yɛtɔlɣa taɣamalisi shɛŋa din paɣari Anabi Mohammad maa nyɛ bini yɛn yili ka yɛli shɛli n zaŋ wuhi salo maa.

Din tuu n nyɛ vuhim dabisili n ti sokam

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Yuuni 1207 puuni, Turkic din nyɛ Gökböri nyɛla ban piligi yuuni kam Mawlid chuɣu ŋɔ puhibu Erbil. Gökböri daa nyɛla Saladin dɛimba, ka di daa bi yuugi ka lala chuɣu ŋɔ daa nyɛ di wuligi n gili musilinsi tiŋgbani. Din daa niŋ ka Saladin mini Gokburi nim nyɛ Sufis maa, lala chuɣu daa nyɛla din niŋ bayana Sufis nim puuni hali na ni zuŋɔ. Ottomans nim daa ti lahabali ni di nyɛla vuhim dabisili yuuni 1588 puuni ka bi mi li Mavlid Kandil. Di nyɛla tiŋgbani vuhim dabisili n ti musilinima tiŋgbana gbaa yihi Saudi Arabia mini Qatar ban nyɛ Salafi nima.

Vuhim dabisili nbti sokam
Tigbani Din nyɛ shɛm Kndivihira
Afghanistan Tiŋgbani maa zaa
Algeria Tŋgbani maa zaa
Australia Regional ( Cocos (Keeling) Islands)
Bahrain Tiŋgbani maa zaa
Bangladesh Tiŋgbani maa zaa
Brunei Tiŋgbani maa zaa
Chad Tigbani maa zaa
Comoros Tiŋgbani maa zaa
Djibouti Tiŋgbani maa zaa
Egypt Tiŋgbani maa zaa
Ethiopia Tiŋgbani maa zaa
Gambia Tiŋgbani maa zaa
Guinea Tiŋgbani maa zaa
India Regional (Andhra Pradesh, Bihar, Chhattisgarh, Goa, Gujarat, Jammu and Kashmir, Jharkhand, Karnataka, Kerala, Lakshadweep, Madhya Pradesh, Maharashtra, Manipur, Mizoram, Nagaland, National Capital Territory, Odisha, Puducherry, Rajasthan, Tamil Nadu, Telangana, Tripura, Uttar Pradesh, Uttarakhand, West Bengal)
Indonesia Tiŋgbani maa zaa
Iran Tiŋgbani maa zaa
Iraq Tiŋgbani maa zaa
Israel Di pa talahi
Ivory Coast Tŋgbani maa zaa
Jordan Tiŋgbani maa zaa
Kuwait Tiŋgbani maa zaa
Lebanon Tiŋgbani maa zaa
Libya Tŋgbani maa zaa
Malaysia Tiŋgbani maa zaa
Maldives Tiŋgbani maa zaa
Mali Tiŋgbani maa zaa
Mauritania Tiŋgbani maa zaa
Morocco Tiŋgbani maa zaa
Niger Tiŋgbani maa zaa
Nigeria Tigbani maa
Oman Tiŋgbani maa zaa
Pakistan Tiŋgbani maa zaa
Palestine Tiŋgbani maa zaa
Senegal Tiŋgbani maa zaa
Sierra Leone Tiŋgbani maa zaa
Somalia Tiŋgbani maa zaa
Sudan Tiŋgbani maa zaa
Syria Tiŋgbani maa zaa
Tanzania Tiŋgbani maa zaa
Tunisia Tigbani maa zaa
UAE Tiŋgbani maa zaa
Yemen Tiŋgbani maa zaa


Bini puhiri luɣi shɛlishɛl

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Mawlid nyɛla chuɣu shɛli bini puhiri musikinsi tiŋgbana zaa ni, ni tiŋgbani shɛŋa ban mali musilinima di puuni kamani Ethiopia, India, the United Kingdom, Turkey, Nigeria, Côte d'Ivoire, Iraq, Iran, Maldives, Morocco, Jordan, Libya, Russia and Canada. Hari Maulaud  Nabi nyɛla vuhim dabisili Cocos (Keeling) Islands.

Yuuni 10th century bahigu puuni, yɛtɔlɣa yina n wuhiri ni hi borimi ni hi zaŋsi bɛ n nahi Mawlid ka di nyɛla Salafism zoobu zuɣu.

Tuuli Suuni Mawlid shɛli puhibu nyɛ din yi polo daa nyɛla Saladin's general, Muzaffar al-Din Kukbori ( Gökböri) ni daa di ariziki n niŋ shɛli ni ka di daa lahi nyɛ bini kori binkɔbiri pam ka di daa wuhi ni di nyɛla bini ariziki kamani 300,000 dirhams n niŋ shɛli ni.

Tiŋ shɛŋa bini puhiri li

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Yemen tiŋgbani,Mawlid al-Nabi, Anabi dɔɣim dabisili chuɣu puhibu, nyɛla chuɣu kara din mali yaa yuuni polini maa zaŋyini ka di nyɛ tiŋ shɛli din laɣimdi Mawlid niriba pam duniya zaa. Di tiŋ zuɣuri kamani Sana'a n ti pahi tiŋ puuni shɛŋa zuɣu nyɛla salo ban kalinli yiŋsi miliyoŋ ni laɣimda ni bi puhi lala chuɣu maa ni adiini laɣimgu, yɛtɔlɣa taɣimalisi karimbu ni di pahi. Bi yɛri nɛima din kom nyɛ vakahili domishi Anabi suhu ni daa yu ko shɛli n bala, ka di wuhiri nyɛvili, kpaŋsibu mini bini ti o yɛtɔlɣa yɛlimaŋli shɛm. Pali dahi zuɣu,jiŋani mini yiŋsi nyɛla bini dihiri shɛli nachinsi ni ko vakahili mini furila di kom nyɛ zaɣa vakahili, din kpaŋsiri chuɣu maa. Lala chuɣu plot pala adiini chuɣu konkodu lahi wuhiri la Yemen ni kali mini bi taarihi dinchaŋ ti gbaagi Anabi Muhammad biɛhigu mini o ni wuhi shɛm.

Di yi kana Pakistan Mawlid polo, bi pilindi dabisa maa ni malifa ŋɛbu, bi ni ŋɛ malifa kukoli pihita ni yini federal tiŋpuuni ka ŋɛ pishi ni yini provincial tiŋgbani, ka adiini yila nim nyɛ bini yɛn yili shɛli lala dabisili maa ni.[7]

Indonesia tiŋsi pam ni, Mawlid al-nabi chuɣu puhibu ŋanila din gari konuri chuɣu mini leɣaya chuɣu puhibu di yi kana di tibigimsim polo, biɛhigu mini bi nini ni tiŋli shɛm.[8]

Qayrawan puuni, Tunisia tiŋgbani, Musilinima nyɛla ban yilindi yila ka yɛri yɛtɔlɣa suma din nyɛ din salindi Anabi Muhammad, ka niŋdi o maraaba zaŋ jɛndi o dɔɣim.[9] Yaha Tunisia tiŋgbani, niriba nyɛla ban malindi Assidat Zguoguoni bu puhi Mawlid chuɣu ŋɔ.[10]

Turkey tiŋgbani Mawlid nyɛla bini yihi shɛli polo n puhira. Di nyɛla bini bolindi shɛli Mavlid Kandili Turkish puuni, ka di gbeni nyɛ " chandiri chuɣu n ti Anabi dɔɣim dabisa[11] " ( the candle feast for the prophet day of birth). Yɛtɔlɣa taɣamalisi zaŋ jɛndi Anabi Muhammad biɛhigu nyɛla bini karimdi shɛli polo ni, jiŋani, bi lahi tooi karimdili bi yiŋsi di yi niŋ ka yuŋ zibi.[12] Bi ni tooi niŋdi Mawlid shɛli maa nyɛla Sulleyman Çelebi din maa.[13][14] Amaa Mawlid nim pam nyɛla nyɛla bini daa sabi shɛŋa Ottoman zamana ni.[15]

Nyɛla tiŋgbani shɛli din pa musilinsi tiŋgbani, amaa India nyɛla din mali di Mawlid Chuɣu.[16] Bi ni yɛrigi Anabi Muhammad nɛima n suŋ bi puhi subahi jiŋli n naagi Indian State Jammu mini Kashmir Hazratbal buɣili maa ni, shɛli polo bi ni lahi puhi yuŋ jiŋli waɣali maa.[17] Hyderabad Telangana nyɛla sokam ni mi ka bi puhiri Milad chuɣu shɛli polo. Adiini laɣimgu nima, yuŋ jiŋ waɣala puhibu, kali nɛima yɛrigi gili, parade nima n ti pahi tiŋgbani maa nachinsi dihibu nyɛla bini niŋdi shɛli bi tiŋsi maa zaa puuni ka shikuru nim ti bihi maa vuhim dabisa.[18]

Morocco tiŋgbani Mawlid nyɛla vuhim dabisili shɛli so kam ni mi. Baŋdiba bali pam nyɛla ban kpaŋsi di puhibu lala saha maa. Bi nyɛla ban puhiri chuɣu balibuvpam ka di nyɛla sokam malila o ni jɛmdi o Naawuni shɛm. Ka so kam mali o saanba balibu mini dɛima balibu.[19]

Anabi Mohammad  manmaŋa

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Sahih Muslim nim yɛtɔlɣa puuni, Anabi Mohammad daa nyɛla ŋun lɔri noli o dɔɣim dabisili puuni, din zuɣu n chɛ ka Musilinima shɛba gba kpeɣi lala dabisili ŋɔ maa ka lɔri noli din ni maa.[20]

  1. ولد.
  2. BBC NEWS | In pictures: Egypt's biggest moulid, Trance dance.
  3. Mahjubah (in English). 1997.
  4. Böwering, Gerhard; Mirza, Mahan (2013). The Princeton encyclopedia of Islamic political thought. Princeton (N.J.): Princeton university press. ISBN 978-0-691-13484-0.
  5. T̤āhirulqādrī, Muḥammad (2015). Mawlid al-Nabī: celebration and permissibility. Translated by Sulaiman, Muhammad Imran; Amin, Waqas Ahmed. London: Minhaj-ul-Quran International. ISBN 978-1-908229-14-4.
  6. Shoup, John A. (2007). Culture and customs of Jordan. Culture and customs of the Middle East. Westport, Conn: Greenwood Press. ISBN 978-0-313-33671-3.
  7. Pakistan Times | Top Story: Pakistan with Muslims world-over celebrate Eid Milad-un-Nabi (SAW) tomorrow.
  8. Platvoet, Jan G.; Toorn, Karel Van Der (1995). Pluralism and Identity: Studies in Ritual Behaviour (in English). BRILL. ISBN 978-90-04-10373-3.
  9. Speight, Marston (1980). "The Nature of Christian and Muslim Festivals" (in en). The Muslim World 70 (3-4): 260–266. DOI:10.1111/j.1478-1913.1980.tb03417.x. ISSN 1478-1913.
  10. Tunisia Live – News From Tunisia & World (en-US).
  11. Schimmel, Annemarie (2014). And Muhammad Is His Messenger: The Veneration of the Prophet in Islamic Piety. Studies in Religion Ser. Chapel Hill: University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-1639-4.
  12. Aksu, Kenan, ed. (2013). Turkey: a regional power in the making. Newcastle upon Tyne, UK: Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-4438-6453-4.
  13. Last Prophet (en).
  14. "Süleyman Çelebi | Ottoman Empire, Divan Poetry, Sufi Mysticism | Britannica" (en). Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Suleyman-Celebi.
  15. Kemikli, Bilal; Akkuş, Mehmet, eds. (2016). Mevlid külliyatı. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları ; Mesleki eserler (1. baskı ed.). İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. ISBN 978-975-19-6600-1.
  16. "Rallies, meetings mark Milad-un-Nabi". The Times of India. 2003-05-14. ISSN 0971-8257. https://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/46394241.cms.
  17. TajaNews.
  18. (PDF) Celebrating the prophet: Religious nationalism and the politics of Milad-un-Nabi festivals in India (en).
  19. "Living Folk Religions | Sravana Borkataky-Varma, Aaron Michael Ullrey" (in en). Taylor & Francis. DOI:10.4324/9781003257462/living-folk-religions-sravana-borkataky-varma-aaron-michael-ullrey.
  20. Shah, Amjad (2020-10-26). Did The Prophet (pbuh) Commemorate His Mawlid? (en-GB).