Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Mary Mathews Adams

Diyila Dagbani Wikipedia
Mary Mathews Adams
Granard (en) Translate, Silimin gɔli October 23, 1840
O ya TiŋgbaŋAmerica
Kpibu sheeRedlands, Silimin gɔli December 11, 1902
Forest Hill Cemetery (en) Translate
Paɣa/yidanaAlfred Smith Barnes (en) Translate
Charles Kendall Adams
Education
Shikuru shɛli o ni chaŋPacker Collegiate Institute (en) Translate
Tuma
Tumadaankpɛɣulana, philanthropist (en) Translate, sasabira ni karimba

Mary Mathews Adams (bɛ ni daa na m mi so Mary Mathews Smith mini Mary Mathews Barnes; October 23, 1840 – December 11, 1902) daa nyɛla America niri amaa ka bɛ daa lee n doɣi o Irish. O nyɛla sasabira mini philanthropist so ŋun n sabi hymns ka di m paai bin pihita bee ka di n gari lala. O Shakespearian bohimbu puuni ka o daa n di repute. O daa nyɛla ŋun n lɛbi bundana o mini Alfred Smith Barnes ni daa n niŋ amiliya n naai, o daa nyɛla ŋun n-ti niriba sɔŋsim nima ka daa lahi n wuhi ba nirilim din ka ŋmali.

O piligu biɛhigu mini shikuru baŋsim

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Bɛ daa n doɣila Mary Jane Mathews Granard, County Longford, Ireland, silimin goli October biɛɣu pishi ni ata dali, yuuni 1840 puuni. Ŋuna n daa n-nyɛ John Mathews (d. Staten Island, silimin goli April dahinyini dali, yuuni 1869 puuni) ŋun daa n-nyɛ Protestant la bi'kpemsani. O ma, ŋun daa n-nyɛ Catholic nira la, yuli n daa m booni Anna (Reilly) Mathews (d. Brooklyn, ca. 1850). Bɛ bihi maa zaa —Mary Jane, Robert, Anna, John, nti pahi Virginia Scott (bɛ ni daa n doɣi so New York City la)— daa nyɛla bɛ ni n daa n wumsi shɛba lala Catholic Church maa puuni amaa bɛ zaa puuni bɛ kaluɣi maa n daa n daŋ asori duu maa ni yibu. Bɛ daa nyɛla ban n yi n chaŋ United States yuuni 1846 la puuni polo, saha shɛli Adams ni daa na n nya o yuma ayobu puuni. Brooklyn ka bɛ daŋ maa daa n niŋ dawama.[1]

Saha shɛli Adams ni daa n nya yuun'pia ni ayi bee yuun'pia ni ata la ka o daa n lɛbi Packer Collegiate Institute shikuribia ka daa n bi naagi o bohimbu nimaani ka daa n yi yuuni 1855 la puuni, o yuun'pia ni anu ni.[1] Dinbɔŋɔ nyaaŋa, o daa chaŋmi nti n kpe graded shikuru.[2]

Bɛ daŋ maa kaya ni taada puuni, Adams yuun'pia ni ayopoin ni zaa, o daa pun n nyɛla karimba. Taarihi wuhiya ni bin din daa n gbaai yuuni 1862 puuni la hali ni yuuni 1868 puuni, o daa nyɛla ŋun n-niŋdi o wuhibu Public School No. 15, Degraw Street, Brooklyn puuni.[1][2]

Yuuni 1869 la autumn puuni, Cassius M. Smith ŋun daa n yi Canandaigua, New York puuni na la n daa n lɔ o amiliya. Bɛ daa nyɛla ban n daa n chaŋ Atchison, Kansas bɛ (amiliya maa niŋbu) yuma ayi nyaaŋa ka Adams daa ti n doɣi o bi'yino so ŋun daa m bi paai yuuni ka daa lahi n ŋmaligi ka che ba maa. Cassius Smith daa n kanila yuuni 1876 la puuni n naai ka Adams daa lahi n yi n labi Brooklyn[2] nti n lɛbi Juvenile High School nima karimba.[1] O zaɣasim ni o ni daa n-nyɛ shikurubilitali daa nyɛla din n sɔŋ o pam ka o daa tooi n n lɛbigiri ka m baŋdi Shakespeare, nti pahi o ni daa lahi n doli so'shɛli n karimdi maa puuni.[2][1] O lala Shakespearian bohimbu puuni ka o daa n di repute.[1]

Silimin goli November dabaa ayopoin dali, yuuni 1883 puuni ka o mini Alfred Smith Barnes, ŋun daa n-nyɛ liɣirilana ka nyɛ publisher so ŋun m mali zaashee salo puuni ni philanthropist la daa n lɔ amiliya. O tuuli paɣa (née Harriet Burr) n daan kani yuuni 1881 la puuni ka n che o ni bidibisi anu mini bipuɣinsi ata. Mr. Barnes yil'shɛli din daa m be Brooklyn puuni ma ka o daa n kani silimin goli February biɛɣu pia ni ayopoin dali, yuuni 1888 puuni. Poi ka o mini Mr. Barnes daa ti naain n niŋ amiliya, saha shɛli o ni daa n nya o yuun'pihinahi ni anahi o daa n lɛbila bundana ka daa n tari tari benefactions nima pam. O amiliya ŋɔ puuni, o suhu zaa daa kuli m bela ni o sɔŋ institutions shɛŋa din n di o nirilim anfaani nima pam puuni — ŋanima puuni din n yi polo n-nyɛ Home for Incurables mini St. John's Protestant Episcopal Hospital, din m be Brooklyn.[1]

Silimin goli July dabaa awei dali, yuuni 1890 puuni, London tingbani puuni ka o mini Charles Kendall Adams, ŋun daa na n-nyɛ Cornell University nima zuɣulana lala saha maa daa n niŋ amiliya, ka di daa n-nyɛ institution shɛli din daa n dehi liberal pina pam Mr. Barnes sani, lala pina ŋɔ tibu puuni ka o mini Mr. Adams daa n tuui m baŋ taba. Mrs. Adams daa nyɛla ŋun daa n-ti shikurubihi shɛba ban daa m be Ithaca mini Madison ka daa n ka liɣiri yiko la sɔŋsim din n ka ŋmali.[1]

O daa nyɛla ŋun n sabi hymns ka di kalinli daa m paai bin pihita bee ka di daa n gari lala ka bɛ n zaŋ di pam m pahi yila bukunima puuni; ni di nya poɣu bee yila mini ballads pam. Di pam daa nyɛla bɛ ni n zaŋ shɛŋa n kpe yila puuni mini lyrics mini sonnets pam puuni. O yilanima puuni, niriba ni daa m mi shɛŋa yɛla nima n daa n-nyɛ "The Birds in the Belfry," "Songs that Words can Never Know," nti m pahi "The Spring Will Soon be Here Again."[3] Adams daa n nyɛla yɛltɔɣa taɣimalisilana ŋun odes mini sonnets daa n zooi pam ka n di English nima mini Americanima baŋdiba pam critics. O tum'shɛŋa o ni daa n yihi na nima n daa n-nyɛ: Epithalamium (N. Y. and London, 1889); The Choir Visible (Chicago, 1897); nti m pahi Sonnets and Songs (N. Y. and London, 1901).[1] Yuuni 1893 la puuni, World's Congress of Representative Women puuni o daa n dila fiila n jɛndi yɛlkpani ŋɔ "The Highest Education".[4]

Alafee kalinsi n-ti Mr. mini Mrs. Adams daa ti n chemi ka bɛ yi n labi California yuuni 1901 la puuni kikaa saha. O yidana ŋɔ daa nyɛla ŋun n kɔŋ o nyavuli silimin goli July biɛɣu pishi ni ayobu dali, yuuni 1902 puuni, bɛ ni daa n kahi n labi bɛ yil'shɛli din m be Redlands, California la bakɔi dibaa ata puuni. O gba daa nyɛla ŋun n kani chir'bihi nyaaŋa, silimin goli December biɛɣu pia ni yini dali, yuuni 1902 puuni.[1][5]

Adams daa n zaŋla California Historical Society n-ti California nima ka daa lahi n kpuɣi o maŋmaŋa extensive private library la n ti tabili o jewels m pahi ba, ka daa lahi n zaŋ Mary M. Adams Art Fund (US$4,000) n-ti ba m pahi ni bɛ zaŋdi n dari art bukunima n niŋdi society library maa puuni ni bee bɛ mali n dari binyɛra n kuri lala art ŋɔ museum bukaatanima. O ni daa m mali o binshɛli o kum saha — daa bi n galisi, pirimila o kɔrisi Barnes estate puuni ni daa n-nyɛ bɛ ni daa n yori o shɛli m pari taba la zuɣu — daa n ŋmankia o yidana willed n daa n-nyɛ li ni ka o daa n diri n niŋdi ʋUniversity of Wisconsin puuni.[1]

O Style mini o yɛlkpana

[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]

Bɛ ni m boli shɛli ni "Epithalamium" la n-nyɛ sokam ni m mi shɛli zaŋ n kpa o yɛltɔɣa taɣimalisi polo. O verse daa nyɛla din n-nyɛ lyrical ka o yɛlkpana nima mii daa n-nyɛ romance, heroism, nti pahi adiini.[2]

  • Ihde, Aaron John (1990). Chemistry, as Viewed from Bascom's Hill: A History of the Chemistry Department at the University of Wisconsin in Madison. Department of Chemistry, University of Wisconsin--Madison.
  • Manning, Beverley (1980). Index to American Women Speakers, 1828–1978. Scarecrow Press. p. 28. ISBN 978-0-8108-1282-6.