Kpuribu
| Hearing loss | |
|---|---|
| Di yuli yaha | Hearing impaired, Hard of hearing; anakusis or anacusis is total deafness[1] |
| The international symbol of deafness and hearing loss | |
| Ashibti yaɣili | Otorhinolaryngology, audiology |
| Nahingbana | Decreased ability to hear |
| Din taɣiri ŋa na | Genetics, aging, exposure to noise, some infections, birth complications, trauma to the ear, certain medications or toxins[2] |
| Vihibu sɔya | Hearing tests |
| Tahibu sɔya | Immunization, proper care around pregnancy, avoiding loud noise, avoiding certain medications[2] |
| Tibibu | Hearing aids, sign language, cochlear implants, subtitles[2] |
| Di yɔlibu biɛhigu ni | 1.33 billion / 18.5% (2015)[3] |
Kpuribu, bee tibili kpuribu, nyɛla di yi ti niŋ ka niri kpuri wumbu zaasa bee bela. Ninvuhiso ŋun kpuri wumbu bɛ yahi lala bee bɛ ku tooi lahi n-wum shɛli[4] Kpuribu ni tooi niŋ tibi yini bee dibaayi maa zaa puuni.[4] Bihi puuni, wumbu yɛlimuɣisira nyɛla din ni tooi n-dam bɛ balli bɔhimbu polo yaha, zaɣa kura gba puuni, di nyɛla din ni tooi n-dam bɛ ninsali sili polo zaŋ jandi bɛ mini bɛ ʒiʒiininima n-ti pahi bɛ tuma ni.[5] Kpuribu nyɛla din n tooi niŋ ka labi na bee ka bɛ lahi n labi na. Kpuribu din jandi yuma bee kuriginsim nyɛla din tooi niŋdi tibaayi maa puuni[6] Ninvuhi shɛba ni, kamani ninkura, kpuribu nyɛla din ni tooi che bɛ be bɛ konko saha shƐli kam bee n-kɔŋ bɛ zonima[4]
Kpuribu nyɛla bin yɛra pam ni tooi tahi shɛli na, kamani kuriginsim, vuri pam wumbu, doro , dɔɣim yɛlimuɣisira, tibili daŋsi nti pahi tima.[7] Binshɛɣu din tooi tahiri kpuribu na n -nye Tibili dɔriti din yuui.[7] Dɔri' shɛŋa din yɔli n-ti paɣa puunima kamani cytomegalovirus, syphilis bee rubella, nyɛla din ni tooi tahi kpuribu na bia maa ni.[7][8] Kpuribu vihi m-baŋ dɔlila di yi ti niŋ ka bɛ zaɣim tiba maa ka niri ku tooi wum kumsim din zaɣimbu nye 25 decibels hali di nye tib' yini puuni.[7] Wumbu zaɣimbu nyɛla baŋdiba ni sahi nti shɛli ni di niŋ nti bilɛɣu kam.[9] Kpuribu nyɛla din pubupubu nye tuuli; din bala (25 hali ni 40 dB), din paya (41 hali ni 55 dB), din kpɛm bela (56 hali ni 70 dB), din kpɛm pam(71 hali ni 90 dB), bee din gamsariya (din yahi 90 dB).[7] Kpuribu lahi pumi ʒibuta zuɣu ka ŋa nye: Wumbu yɛlimuɣisira kpuribu, Tibili puuni yɛlimuɣisira kpuribu, bee kpuribu din gabi.[10]
Kamani Kpuribu shɛhiranima pirigili nyƐla din ni tooi tahi ka gu anduniya yaangi zuɣu niri ni dɔli alaafee zali kpana.[11] Zali kpana kaman immunization, zaŋa ni alaafee zaŋ jandi puu bee vuri tahibu bee n niŋdi kantiŋ ka chɛri vuri nti pahi ti' shɛŋa chɛbu bee kantiŋ niŋbu [11] Anduniya yaangi zuɣu alaafee yili nima yuya ni bi' pɔla niŋ katiŋa ka che vuri n ti pahi kpatuhi shɛŋa din tahiri vuri na hali bɛ yɛn wum ŋa, bɛ di wum vuri maa n yaɣi awa yini biɛɣukulo kam puuni saha.[12] Kpuribu yomyom vihibaŋ ni tibibu nyɛla din mali anfaani pam nti bihi.[11] Wumbu kpatuɣa, pam buɣisibu, cochlear implants nti pahi subtitles nyɛla din mali soŋsim pam ni ban kpuri.[11] Nangban' piba karimbu nyɛla baŋsim shɛli din gba ni tooi n-sɔŋ zaŋ kpa kpuribu polo.[11] Tor amaa, wumbu kpatuɣa ŋa nyƐla din bɛ yɔli pam yaƔa pam anduniya yaangi zuɣu.[11]
Yuuni 2013 hali ni zuŋɔ, salo ban kalinli yiɣisi 1.1 billion nyɛla ban kpuri be m mali wumbu yɛlimuɣisira.[13] Din nyɛla din dalindi salo ban kalinli yiɣisi salo 466 million (kɔbgu puuni vaabu anu m -bala salo ban be anduniya yaangi zuɣu kalinli puuni), ka kpuribu din bɛ kpɛm pamm mini din kpɛm pam gba nyɛla din dalindi salo ban kalinli yiɣisi 124 million.[14][15][16] Ayi liɣi ban kpuribu lu din bɛ kpɛm pam mini din kpɛm pam puuni, bƐ kalinili din yiɣisi nyƐla ban be tingbana din na bɛ lɛbigi pam.[15] Salo ban kalinli yiɣisi 65 million kpuribu nyɛla din pili tuum bɛ bilim ni.[17] Ban mali buƔisibu bee n be ban kpuri ʒii puuni nyƐla ban nye bɛ maŋa ka bɛ kpuribu maa nyɛla din che ka bɛ yi bɛ ko amaa pa ni doro.[18] Ban kpuri ka be kpuri ʒii puuni pam nyɛla ban tooi zooi ka bɛ bi sahiri n-tiri kpuribu maa tibbu[19][20][21] Ka ŋa shɛba gba nyɛla ban gba nyari cochlear implants ka di mali muɣisigu domi din ni tooi wurim bɛ ʒii bee zuliya la zuɣu.[22] ''Kpuribu' bachi maa nyƐla salo ni nye shɛli din bɛ viƐla domini din wuhiri nira ni ku tooi niŋ binshɛƔu la zuɣu (wumbu).[18]
References
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]- ↑ Elsevier, Dorland's Illustrated Medical Dictionary, Elsevier, archived from the original on 2014-01-11, retrieved 2020-08-06.
- 1 2 3 Deafness and hearing loss Fact sheet N°300 (March 2015).
- ↑ Global Burden of Disease Study 2013 Collaborators (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet 388 (10053): 1545–1602. DOI:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMID 27733282.
- 1 2 3 A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedWHO20152 - ↑ A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedLas20142 - ↑ A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedSch20172 - 1 2 3 4 5 A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedWHO20153 - ↑ Williams, Sally (2012-09-13). "Why not all deaf people want to be cured". The Daily Telegraph. https://www.telegraph.co.uk/culture/9526045/Why-not-all-deaf-people-want-to-be-cured.html.
- ↑ A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedLas20143 - ↑ A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedSm20142 - 1 2 3 4 5 6 A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedWHO20154 - ↑ A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedWHO2015Aud2 - ↑ Williams, Sally (2012-09-13). "Why not all deaf people want to be cured". The Daily Telegraph. https://www.telegraph.co.uk/culture/9526045/Why-not-all-deaf-people-want-to-be-cured.html.
- ↑ A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedWHO20155 - 1 2 A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedWHO20082 - ↑ Williams, Sally (2012-09-13). "Why not all deaf people want to be cured". The Daily Telegraph. https://www.telegraph.co.uk/culture/9526045/Why-not-all-deaf-people-want-to-be-cured.html.
- ↑ A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedPeads20112 - 1 2 A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedNAD20142 - ↑ Williams, Sally (2012-09-13). "Why not all deaf people want to be cured". The Daily Telegraph. https://www.telegraph.co.uk/culture/9526045/Why-not-all-deaf-people-want-to-be-cured.html.
- ↑ Williams, Sally (2012-09-13). "Why not all deaf people want to be cured". The Daily Telegraph. https://www.telegraph.co.uk/culture/9526045/Why-not-all-deaf-people-want-to-be-cured.html.
- ↑ Williams, Sally (2012-09-13). "Why not all deaf people want to be cured". The Daily Telegraph. https://www.telegraph.co.uk/culture/9526045/Why-not-all-deaf-people-want-to-be-cured.html.
- ↑ A chirim ya: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedSpa20052