Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Kilishi

Diyila Dagbani Wikipedia
Kilishi
gɔra, dish, human nutrition
Pahi laHausa cuisine, Nigerian cuisine Mali niŋ
Di bukaatadibu Mali niŋ
TiŋaNigeria Mali niŋ
Indigenous toGbɛngbɛɣu Mali niŋ
Tingbani shɛli din yinaNiger, Nigeria Mali niŋ

Kilishi nyɛla jerky zaɣa palli din yina Gbɛngbɛtiŋsi kamani Southern Niger mini Northern Nigeria. Di nyɛla nim kuma, ka di nyɛla nahu nimdi, bu nimdi bee pɛiɣu nimdi ka bi mali n niŋdili. Di kuli gbanila soya kuma amaa ka di nyɛla nim shɛlima ka bi mali n niŋdili n ti pahi yalim, nanzua mini binyoma, ka ŋɔ li, ka lahi dɛli li. Di nyɛla bini dɛlindi shɛli wuntaŋa din yɛn chɛ ka di tooi zani n yuugi. Di nyɛla Nigeria bindirigu, ka bi tooi diri dimini pap (akamu) mini banchi shɛlima (garri).

Kilishi nyɛla din daa tooi yini jihad saha maa, saha shɛli bini daa zaŋ di binkɔbiri n chani tiŋ shɛŋa ka di nyɛla bi guriba mi maa. Nim kuma niŋbu daa nyɛla din niŋ soochi n tiba ka bi tooi zani n yuugi ka bi saɣim. Kilishi nyɛla sokam ni dihi tabili ni di nyɛla din yi Gbɛngbɛtiŋsi din bɛ Niger,  n nyɛ di yibu na shɛi, ka nyɛ din wuligi n gili Gbɛngbɛtiŋsi pam ni kamani ( southern Niger mini northern Nigeria). Di nyɛla din dibu yaligi n paagi Cameroon, Chad ni tiŋsi pam ni.[1]A ni too di li kamani appetizer, bee bindiri maŋli bee ka a zaŋ pahi binidirigu shɛli zuɣu n di ka di nyɛla di nahingbani maa mini di nyɛɣasim balibu maa zuɣu.

Di nyɛlmi ka a ŋahi nimdi zaɣa shɛlima n dɛli wuntaŋ. Bi ni tooi mali nim shɛli n niŋdili n nyɛ nahu nimdi, amaa ani tooi lahi zaŋ bu nimdi, piɛɣu nimdi bee laakum nimdi. Nim shɛlima ŋɔ nyɛla bini yɛn zaŋ shɛli n luhi daligu shɛli bini zaŋ simoli, nyɛmanyɛma, ni ʒiɛvari kamani alobalsa n ti pahi binyoma balibu  n niŋ shɛli. Bi ni yihili n suŋ ka di kuugi bɛla poi ka bi nayi ŋɔli buɣim zuɣu. Di duɣibu maa nyɛla balibu di yi kana zuliya ni maa polo ni region maa polo.[1] Kilishi daa nyɛla bini piligi shɛli ka di nyɛla shɛli din chɛ ka nimdi yuura, ka soli chandi  bee daabihi ban daa be Sahara yaɣali ŋɔ daa tooi niŋdili di yi niŋ ka bi yɛn go maa.[2][3]

A ni tooi zali kilishi chiri gbaliŋ k a di bi saɣim.[4][5]

kilishi din dɛli wuntaŋa

Labu nyɛla daliga shɛli bini mali n niŋdi kilishi maa. A yi yɛn niŋli,  a yɛn niŋla kom n pilisi simoli ni.  Ka niŋ binyoma, yalim, alibalsa din baɣisi ni saha shɛŋa shiri  ni di tili nyɛɣisim. Dobino gba nyɛla bini niŋdi shɛli n pahira saha shɛŋa. A niŋ zaŋ nim kuma maa n luhiri daliga maa ni yimyim poi ka nayi zaŋ li n suŋ saha gbaliŋ ka di kuugi vinyɛliga.[6][7][8]

  1. 1 2 How To Make Kilishi (Nigerian Beef Jerky) — Guardian Life — The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News (en-US).
  2. Butterfly, Kitchen (2017-03-04). On Kilishi: With Tigernuts & With Peanuts (en-GB).
  3. Kilishi (en) (2021-06-08).
  4. "Special report: Kilishi, Nigeria’s meat of possibilities (video documentary) - Nigeria Today" (en-GB). Nigeria Today. 2016-04-30. http://www.nigeriatoday.ng/2016/04/special-report-kilishi-nigerias-meat-of-possibilities-video-documentary/.
  5. "Nigeria: Kano - Kilishi is Everything to the People" (en). allAfrica.com. http://allafrica.com:80/stories/201510280627.html.
  6. Butterfly, Kitchen (2015-05-15). The Art, Science & Beauty of Kilishi (en-GB).
  7. Butterfly, Kitchen (2015-05-15). The Art, Science & Beauty of Kilishi (en-GB).
  8. Shama, Binta (2020-06-15). Kilishi technology, a positive impact on Nigeria’s GDP? - Blueprint Newspapers Limited (en-US).