Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Kasai River

Diyila Dagbani Wikipedia
Kasai Mɔɣili
kulibɔŋ, watercourse
Zuliya wuhibuKasai Mali niŋ
Noli ti ko'dooCongo Mɔɣili Mali niŋ
Drainage basinCongo Basin Mali niŋ
Tiŋgbani din kom nyuuraDemocratic Republic of the Congo Mali niŋ
TiŋaAngola, Democratic Republic of the Congo Mali niŋ
Tiŋgbaŋ yaɣili calinli10°57′37″S 19°18′56″E, 3°10′35″S 16°11′48″E Mali niŋ
Map
Stanley's route is depicted by the solid black line.

Kasai Mɔɣili (Mto Kasai, Kasaï fr; shɛba booni li la Cassai, Angolan Portuguese) nyɛla mɔɣ'bila din be Congo River din be Central Africa nuzaa zuɣu.[1] Mɔɣili maa nyɛla din piligi Angola ka zɔri kpari nuzaa zuɣu hali ka di ti paai Angola mini Democratic Republic of the Congo tiŋgbana tarisi, ni ka di lɛbigu kpalim zɔri kpari wulinpuhili polo chaŋ hali ni DRC. Bin din gbaai Ilebo, tiŋ shɛli din be Lukua mɔɣili mini Sankuru mɔɣili sunsuuni, Kasai mɔɣili ŋɔ nyɛla din lɛbigi zɔri kpari nudirigu zuɣu. Mɔɣili maa gbunni polo nyɛla din zɔri chani nti chirigiri Fimi Mɔɣili ka kuli tuɣi chani hali ni Congo tiŋ yuli booni Kwamouth, lala tiŋ ŋɔ nyɛla din be Kinshasa wulinpuhili, Mɔɣili maa nyɛla shɛba ni mi shɛli Kwa(h) River.

Kasai basin nyɛla din mali tihi pam ka di tiŋgbani maa nyɛ din mali tam pam ka pukpariba nyɛ ban mali diri anfaani.[1] Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Congo Mɔɣili ka daamɔn nyɛ din be di ni. Kamani kɔbigi puuni vaabu pihiyobu daamɔn din be Belgium nyɛla din yina Kasai mɔɣili.

Tɛmplet:Bar chart Tɛmplet:Bar chart Tɛmplet:Bar chart

Kom din yiri kpɛri Kasai Mɔɣili din be Lediba ni (3°3′25.4556″S 16°32′55.0644″E / 3.057071000°S 16.548629000°E / -3.057071000; 16.548629000) mini Kutu-Moke (3°12′33.0516″S 17°20′42.4032″E / 3.209181000°S 17.345112000°E / -3.209181000; 17.345112000) gauging station.
Year Lediba Kutu-

Moke

Average discharge

(m³/s)

2016 9,350
2015 8,090
2014 9,040
2013 9,520
2012 8,870 6,800
2011 7,940 6,093
2010 7,320 5,614
2009 8,820 6,764
2008 10,400 7,976
2007 13,180 10,110
2006 10,740 8,236
2005 9,017 6,917
2004 8,130 6,235
2003 11,520 8,837
2002 11,150 8,552
2001 9,290 7,125
2000 8,310 6,496
1999 7,030 5,463
1998 7,010 5,480
1997 9,800 7,659
1996 8,950 7,000
1995 7,620 5,960
1994 7,430 5,810
1993 8,580 6,705
1992 7,790 6,089
1991 10,410 8,136
1990 11,150 8,717
1989 12,810 9,988
1988 11,450 8,953
1987 11,120 8,694
1986 9,980 7,804
1985 9,550 7,463
1984 8,800 6,879
1983 10,340 8,084
1982 10,100 7,897
1981 9,500 7,427
1980 9,230 7,213
1979 11,710 9,153
1978 10,730 8,385
1977 12,450 9,731
1976 11,760 9,194
1975 10,720 8,383
1974 10,080 7,878
1973 9,970 7,796
1972 10,540 8,236
1971 11,360 8,880
1970 12,040 9,232
1969 13,020 9,986
1968 13,100 10,050
1967 11,510 8,832
1966 12,340 9,466
1965 10,970 8,417
1964 11,950 9,167
1963 11,960 9,173
1962 13,510 10,360
1961 12,440 9,543
1960 11,430 8,764
1959 9,960 7,638
1958 9,850 7,552
1957 11,810 9,060
1956 11,580 8,882
1955 11,360 8,717
1954 11,390 8,735
1953 10,220 7,837
1952 10,490 8,646
1951 11,260 8,640
1950 11,240 8,619
1949 11,560 8,870
1948 11,360 8,716
Notes:

Average minimum and maximum discharge: Lediba 5,000–20,000 m³/s (1932–1959), Kutu-Moke 4,400–11,600 m³/s (1932–1959)

Source:[2][3]

Henry Morton Stanley nyɛla ŋun daa paai mɔɣili ŋɔ ni Silimiin goli March dabaa awɔi dali yuuni 1877 ka daa boli mɔɣili ŋɔ Nkutu, "mɔɣili din mali yaa ka ʒilima", amaa ka daa leei yɛlli ni di nyɛla din yina David Livingstone Kwango.[4]:Tɛmplet:R/where

Kasai's mɔɣ'bihi din be Congo nyɛ din doli na ŋɔ:[5]

  • Fimi (nudirigu – Fimi ni Lukenie 1,120 km)
  • KwiluKwango (nuzaa – 1,702 km)
  • Loange (nuzaa – 865 km)
  • Sankuru (nudirigu – Sankuru–Lubilanji 1,280 km)
  • Lulua (nudirigu – 1,184 km)
  • Tshikapa (nuzaa– 630 km)
  • Longatshimo (left – 550 km)
  • Luembe (nuzaa – 780 km)
  • Lueta (nudirigu – 395 km)
The main tributaries from the mouth:
Left tributary Right tributary Length (km) Basin size (km2) Average discharge (m3/s)*
Kwa–Kasai 2,272 894,486.6 10,457.3
Kwa
Mbala 57.5 1,100.1 14.9
Fimi ¹ 1,120 136,174.7 2,252.9
Lower Kasai
Lekulu 57.5 793.5 9.3
Buma 138 3,354.7 42.3
Kwango 1,702 270,904.3 3,317.4
Kamtsha 250 8,887.4 106.4
Piopio 165 3,169.1 34.8
Liau 1,231.6 14.4
Lubue 227 8,611.7 103.5
Loange 865 41,799.5 489.1
Middle Kasai
Lumbudji 137 2,876.8 25.4
Lubudi 153 1,999.2 17
Sankuru ² 1,280 149,479.5 1,738.1
Lutshuadi 177 4,596.5 39.2
Lulua 1,184 70,612.5 798
Upper Kasai
Yeye 47 1,379.3 8.9
Kabambaie 77 2,083.7 10.8
Lovua 297 8,262.4 73.9
Tshikapa 630 19,512.1 179.5
Longatshimo 550 19,847.3 198.5
Luenda 69 1,791.4 10.1
Luembe 780 46,648.8 453.4
Lueta (Kaungej) 395 13,000.1 87.6
Kasangeshi 206 3,610.2 22.1
Luele 1,173.3 7.9
Dembo 87 1,924.8 13.1
Luau 105 4,294.4 38.5
Lualo 1,532.8 14.6
Lutshima 166 1,616.6 11.5
Munyango 3,133.1 20.9
Notes:

* Period: 1948–2012; ¹ Fimi–Lukenie;

² Sankuru–Lubulanji;

Source:[6][5]
  1. 1 2 A chirim ya: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "h".
  2. (2020) "Recent Budget of Hydroclimatology and Hydrosedimentology of the Congo River in Central Africa". Water 12 (9). DOI:10.3390/w12092613.
  3. (2023) "Improved modeling of Congo's hydrology for floods and droughts analysis and ENSO teleconnections". Regional Studies 50. DOI:10.1016/j.ejrh.2023.101563.
  4. Stanley, H.M., 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, Vol. One ISBN 0486256677, Vol. Two ISBN 0486256685
  5. 1 2 A chirim ya: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Le bassin du Congo".
  6. Eric, Tilman. Congo River.

Coordinates: 10°57′37″S 19°18′56″E / 10.96028°S 19.31556°E / -10.96028; 19.31556