Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Dɔɣim kalinsi

Diyila Dagbani Wikipedia
(Infertility ka di tom m-bahina)
Infertility
Percent of women in 2010, who have never had a child, who are unable to get pregnant[1]
Ashibti yaɣiliUrology, gynecology
Din taɣiri ŋa naWomen: Polycystic ovarian syndrome (PCOS), primary ovarian insufficiency, pelvic inflammatory disease, endometriosis, uterus fibroids[2]
Men: Varicocele, insufficient sperm, poorly mobile sperm[2]
Din ni tooi ʒi ŋa naAlcohol, smoking, older age, kidney disease, certain medications, sexually transmitted infections, being over or underweight, toxins such as lead[2]
TibibuMedications, surgery, assisted conception[3]
Di yɔlibu biɛhigu ni30 million (2017 males), 61 million (2017 females)[4]

Dɔɣim kalinsi nyɛla bidɔrigu kalinsi paɣa ni doo sunsuuni Naawuni zaligu ni.[5] Ninsalisilini di nyɛla puli zalibu kalinsi baayan tabi miribu yuuni puuni (chira ayɔbu diyi niŋ ka paɣa maa gari yuun pihita ni ata).[2] Di yi niŋ ka bƆri dɔɣim naƔila paƔa mini doo laɣimdila taba dabaayi zaŋ chaŋ dabaata.[6] Di lahi nyɛla yuli ti baŋ kutooi gbubi puli.[2]

Doo dɔɣim kalinsi bee do'ŋ tali ni tooi niŋ di yi niŋ ka Varicocele , manii pooli, bee dabilim gbariginsim ni.[7] Paɣa dɔɣim kalinsi bee paɣ'ŋotali ni tooi kana di yi niŋ ka polycystic ovarian syndrome (PCOS), Tolaa porilim, saɣiŋgini doro, endometriosis ni kaɣaligu doro.[7] Barina nima din tahiri ŋa na shɛŋa n-nyɛ Daam nyubu,shigaari, ninkurilim, yaan-nyina doriti, lagimbu shee doriti ,ningbuna kalinsi bee ningbuna ti yaɣi, ni tozins kamaa lead.[7].[8]

DI tibbu soya ni tooi nyƐ tolaa zahimbu, ovarian anfooni yabu zahambu, ni hysterosalpinggraphy. Vaabu pishi ni anu kobga puuni di doriti ni, di ka din tahirri lina.[9]

  1. (2012) "National, regional, and global trends in infertility prevalence since 1990: a systematic analysis of 277 health surveys.". PLoS medicine 9 (12): e1001356. DOI:10.1371/journal.pmed.1001356. PMID 23271957.
  2. 1 2 3 4 5 Infertility (en) (8 March 2017).
  3. treatment for infertility - NHS (en) (23 October 2017).
  4. (10 November 2018) "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 354 diseases and injuries for 195 countries and territories, 1990-2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017.". Lancet (London, England) 392 (10159): 1789-1858. DOI:10.1016/S0140-6736(18)32279-7. PMID 30496104.
  5. Causes of infertility (2020-02-18).
  6. Infertility - NHS (en) (23 October 2017).
  7. 1 2 3 A chirim ya: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named WOMEN20202
  8. A chirim ya: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named NHS2020Cau2
  9. Causes of infertility (2020-02-18).