Hawa Abdi
| Paɣa bee doo | Paɣa |
|---|---|
| O ya Tiŋgbaŋ | Somalia |
| Yuli din nyɛ a balli | Xaawo Cabdi, حواء عبدي |
| Yumaŋli | Hawa |
| Daŋ yuli | Abdi |
| Yupapaa | Mama Hawa |
| Doɣam dabsili | 17 Silimin gɔli May 1947 |
| Dɔɣim Tiŋa | Mogadishu |
| Kpibu dabisili | 5 Silimin gɔli August 2020 |
| Kpibu shee | Mogadishu |
| Bia | Deqo Mohamed, Amina Mohamed |
| Bala yɛlibu, sabbu bee buɣisibu | Somali, laribanchi, Silmiinsili |
| Tum' baŋsim | law, gynaecology, tim, humanitarian aid |
| Shikuru shɛli o ni chaŋ | Somali National University, Національний медичний університет імені О. О. Богомольця, Mogadishu University |
| Partner in business or sport | Deqo Mohamed |
| Nira zaŋti | Dr. Hawa Abdi and Dr. Deqo Mohamed |
| Pin' shɛŋa o ni dee | Four Freedoms Award – Freedom from Want, Woman of the Year, honorary doctor of Harvard University |
| Lahabaya dundɔŋ din mali dihitabili | https://www.dhaf.org/ |
Hawa Abdi Dhiblawe (Somali: Xaawo Cabdi, Arabic: حواء عبدي, May dabaa pishi ni ayopɔin 1947 – August dabaa anu 2020) daa nyɛla Somali tingbana ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma mini dɔɣite. O daa nyɛla ŋun piligi n-ti pahi kpamba kpema zaa Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF), komitii so ŋun bi puri liɣiri.[1]
Piligu biɛhigu
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Abdi daa dɔɣi o la Mogadishu ka lahi be Somali south-central. O ma kani ka o daa nyɛ yuun pinaayi. Din nyaaŋa Abdi daa zaŋ o maani o yili tuma zuɣu, di puuni yini nyɛla o ni daa wumsi o tizopaɣaba anahi. O ba daa nyɛla tuma niŋda so ŋun tumdi tiŋzuɣu teeku ni.
O piligu shikuru puuni, Abdi daa chaŋla tiŋgbani shikuru nima ni - primary, intermediate, n-ti pahi secondary. Yuuni 1964, o daa nya la shikuru sɔŋsim Soviet Union Paɣaba Komitii sani. Din nyaaŋa Abdi daa chaŋla Kiev Medical Institute n-ti bɔhim dɔɣite tuma, ka daa naai yuuni 1971. Yuuni din paya, o daa pilila alikali bɔhimbu Somali National University din daa pa yo Mogadishu. O daa tumdila dɔɣite tuma zɔŋa, ka lahi bɔhim alikali o wahala ni, hali ka o daa deei li yuuni 1979.
O daŋ biɛhigu
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Abdi yuun pinaayi, bɛ daa niŋ o amiliya ni doo so ŋun gari o yuun pam ka lahi nyɛ puliisi. Amiliya ŋɔ daa bi yuui pam, ka daa naai yuun shɛm nyaaŋa, pɔi ka o naan yi chɛ Somali n-chaŋ Moscow, din nyaaŋa Kyiv. O ni daa be Soviet Union saha, o daa lahi la Aden Mohammed ŋun daa lahi nyɛ Somali shikuru bihi bɔhimdi.
Yuuni 1973, Abdi daa niŋla Aden amiliya, ka daa dɔɣi o tuuli bia yuun ayi nyaaŋa. Bɛ daa dɔɣi bihi ata: Deqo, Amina, ni Ahmed. Ahmed daa kani yuuni 2005 mota aksidɛnti ni Hargeisa, o ni daa chaŋ o ba sani o ni daa naan yi paŋ o mini Abdi. Deqo mini Amina zaa daa lee dɔɣite nima.
Abdi daa kani la August dahin yini 2020, o yili ni Mogadishu. O daa nyɛla yuun pihii ni ata; bɛ bi wuhi shɛli din kahi o.
Tuma
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Konsa(Alaafee)Tuma Niŋsim Komitii
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Yuuni 1983, Abdi daa yo la Rural Health Development Organization (RHDO) o daŋ kɔnsa tiŋgbani zuɣu Lower Shebelle south. Di piligu daa nyɛla yili yini ashibiti so ŋun wumdira paɣaba ban pa bɛ bihi di kɔnʒina, dabsi yini ni daa wumda paɣaba pishi ni anahi. Din nyaaŋa di daa lee ashibiti din mali buɣim kɔbisinaanu.
Yuun 1990s piligu, wɔɣu ni daa pili Somali, Abdi daa bi chɛ tiŋa. O maama daa yɛli o mi ni o zaŋ o bohimbu sɔŋ ninvuɣu shɛba ban mali kɔŋ. Din nyaaŋa o daa yo la ashibiti paa mini shikuru ninvuɣu shɛba ban ka yili mini bihi ban ka ba mini ma zuɣu.
Yuuni 2007, bɛ daa taɣi RHDO yuli n-lee Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF). Di daa piligi n-naagi hali ka di mali sɔŋsim kɔmpaund, din ni yuuni 2011 kom kɔŋ saha daa mali ninvuɣu tuhi pia ni awɔi ka be ashibiti maa gbunni tiŋgbani akari tuhi yini ni kɔbisita zuɣu.
Yuun ayi pɔi ni maa, saha shɛli wɔɣu daa gahim southern Somalia, ninvuɣu shɛba ban mali wɔɣu daa kpaɣiri n-kpaɣiri ashibiti maa, ka bɔri ni Abdi zaŋ li n-dɔ. O daa zaŋ o yɛlimaŋli, ka ninvuɣu shɛba ban be tiŋa ni, UN, n-ti pahi komitii shɛba n-daa ti kɔŋ bɛ suhiri. Di nyaaŋa bɛ daa chɛli. Bɛ daa lahi labi n-kpaɣiri February 2012, ka di daa chɛ ka Abdi ti tuma saha shɛm hali ka bɛ chɛli.
Dr. Hawa Abdi Foundation
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF) daa be la Abdi mini o bihi paɣaba dɔɣite ayi nuu ni - CEO Deqo Adan n-ti pahi o sɔŋda Amina Adan. Bɛ ayi mi lahi nyɛla dɔɣite paɣaba bihi wumbu baŋdiba kamani o ma. Yuuni 2012, komitii ŋɔ daa mali tumtumdiba kɔbiga ni ayi ban yi tiŋgbana ni, ka lahi mali voluntia nima, kom nimba n-ti pahi kɔnsa tuma nimba kɔbiga ni pihinu.
DHAF bi be paati ni, ka di lahi bi laɣim government, paati, dini, bee zuliya ni. DHAF m-miri tuma shɛli o niŋ n-ti pahi sɔŋsim shɛli o ni ti n-nya tiŋa ni bɔhim shɛli. DHAF lahi nyɛla komitii so ŋun mali o liɣiri o ko. Liɣiri maa zaa yiɣirila.
Pina mini sanyobo
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Yuuni 2007, bɛ daa piigi Abdi n-lee Hiiraan Online Yuun maa Ninvuɣu. Glamour magazine mi daa lahi piigi o mini o bihi paɣaba ayi yuuni 2010 "Yuun maa Paɣaba" puuni. Yuun ayi nyaaŋa, bɛ daa piigi o n-ti Nobel Suhudoo Pini. O lahi deei WITW Foundation sani Women of Impact Pini, BET Social Humanitarian Pini, n-ti pahi John Jay Medal for Justice.
*Yuuni 2014, Abdi daa deei Roosevelt Four Freedoms Pini Middelburg, Netherlands. Yuuni din paya, bɛ daa ti o la Pilosio Building Peace Pini.*
Yuuni 2016 May, University of Pennsylvania daa ti o la pini Doctorate of Science so bɛ mi ni "honorary". Yuuni din paya May dabaa pishi ni anu, Abdi daa lahi deei Harvard University sani pini Doctor of Laws so bɛ mi ni "honorary".
O sabbu tuma
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Keeping Hope Alive: Paɣa Yini — Ninvuɣu Tuhi Pia ni Awɔi Bɛhɛm Pa.
New York City: Grand Central Publishing. 2013. ISBN 9781455599295.
Dr. Hawa Abdi daa nyɛla Somali tingbana dɔɣite, alihaali n-ti pahi ninvuɣu so ŋun kpaŋsiri adam biɛhigu tuma. Somali tingbana tobu saha, o daa yo la ashibiti mini ninvuɣu shɛba ban ka behigu shee ban be o tiŋgbani ni. O daa tibirila dɔriti yoli yoli ka di kɔnʒina, ka lahi tiri bindira ninvuɣu shab ban gari tuhi pia ni awɔi. O lahi tuhi n-zaŋ n-ti paɣaba ban gbaari bɛ niŋgbuna n-ti pahi bia paɣaba niŋ amiliya. Ninvuɣu pam boli o mi ni "Somalia Maama Teresa" o suhigu ni o kpɛma zuɣu. O daa zaŋ o biɛhigu zaa n-tiri paɣaba mini bihi sɔŋsim.http://in-sightjournal.com/2013/08/17/dr-hawa-abdi-m-d-physician-human-rights-activist-hawa-abdi-foundation/