Buddha
Siddhartha Gautama (ka boɣim Buddha) nyɛla diŋaɣu yidana n-gbaŋa tiŋa Buddhism. O doli Asia kɔligu tiŋa la, ka o nyɛla bɔhimbu nyɛli n-ti chɛŋa m-bihi n nyɛla “Buddha,” n yɛli “ŋun nyɛ yila ka diŋaɣu nyɛ.”
Yili ni yidana
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Buddha yila diŋaɣu tiŋa la n-tuma ka yila o n yɛli **Lumbini**, n-tiŋa la ka nyɛla **Nepal**. O yila paɣa n yɛli mali ka o nyɛla zaŋ kpema ni yuli paɣa. O yaa diŋaɣu kpema, ka o yeli o niŋa ni bɔhimbu n-tiŋa la.
Nyaŋa ni yɛli
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Buddha daa nyɛla zaŋ kpema paɣa la, ka o daa yɛli ka diŋaɣu tiŋa la la yoli kaŋa ni bɔhimbu. O daa yili o yili ni ka chɛŋ kaŋa ni diŋaɣu nyɛli. Ka o dihi kpema ni kaŋa n-gbaŋa ka o nyaŋa diŋaɣu la, ka o nyɛ “Buddha,” n-ti yɛli o nyɛ yila ka diŋaɣu nyɛ.
Diŋaɣu nyɛli
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Buddha nyɛli la yɛli ka diŋaɣu tiŋa la yoli bɔhimbu ni nyaa, ka o nyaŋa nyɛli la ka yɛli:
- Diŋaɣu la yoli bɔhimbu (dukkha)
- Bɔhimbu la yili ka niŋa yoli yɛla ni
- Bɔhimbu la bɛ ka yeli ka yɛla
- Zaaŋ kaŋa la yɛli ka niŋa bɛ ka nyɛ yila
Nyɛli la ka yɛli o nyɛli ni yɛli “Four Noble Truths” ni “Eightfold Path.”
Kpema ni diŋaɣu paɣa
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Buddha daa chɛŋ Asia kɔligu la ka dihi nyɛli o bihi ni paɣa. O daa nyɛla kpema paɣa ni diŋaɣu la, ka o nyɛla n-tiŋa paɣa la dihi. O ku diŋaɣu la ka yila kpema ni, ka o nyɛli la dihi ka nyɛla paɣa.
Zaaŋ ni nyɛli paɣa
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Buddha nyɛli la chɛŋa diŋaɣu paɣa ni Asia ni tiŋa kɔligu, ka nyɛla tiŋa kpema ni diŋaɣu paɣa. Nyaŋa, Buddhism nyɛla diŋaɣu kpema n-tiŋa kɔligu ni paɣa n-tuma.