Bronze Head of Queen Idia
| Tiŋa | United Kingdom |
|---|---|
| Dini be shɛli | British Museum |
Bronze Head of Queen Idia nyɛla daadaa ha zuɣu ŋmani din be "Kingdom of Benin" din be West Africa ka nyɛ din nyɛ din ni tooi zani n-ti Idia, Oba Esigie ma, ka bɛ daa mali li 16th century saha Benin kootu ni. Benin nuuni tuumbaŋsimnima pam nyɛla din kpe European nuuni tuumbaŋsim dahi ni "Benin Expedition of 1897" –Lala zuɣu ŋmana ŋɔ dinaa anahi ka niriba mi ka di be British Museum, London saha ŋɔ,[1]World Museum din be Liverpool,[2] Nigerian National Museum din be Lagos,[3]n-ti pahi "Ethnological Museum of Berlin."[4]
Buɣisibu
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Bɛ ni daa zaŋ binshɛɣu mali lala zuɣu ŋmani ŋɔ n-nyɛ "lost wax casting" tabiibi tuma baŋsim din daa beni 16th century.[5] Di nyɛla di zani ti paɣa so Benin kootu ni, ŋun pindi "ukpe-okhue" zuɣupiligu din nyɛ zaɣ' choo ka be kamani "lattice" yari. Di zabiri sitaaya ŋanila karakoo noli ka di nyɛ Iyoba mini na' shɛba ban daa tihiri tɔbu ko ni daa nyɛ bɛ ni ti shɛba soya ni bɛ pindi shɛli.[6]
Di nina ayi mini booli shɛŋa be di zuɣu ka nyɛ "iron." Di wuhirila noli taarihi zaŋ jendi Idia ni daa kana Iyoba shɛm; taarihi maa wuhiya ni tima daa yɛliya ni vihigu daa wuhimi ni Idia zaŋ mi tim pa o nina zuɣusaa din yɛn tooi sɔŋ ka o gu ka taɣi Oba Ozolua ka o bi tooi zaŋ o niŋ o paɣa. Oba Ozolua daa nyɛla ŋun daa nyaŋ lala tima ŋɔ buɣisibu ŋɔ ka Idia daa niŋ Oba Esigie ma.[7]Ninkari kam zuɣusaa malila buɣisibu dibaa anahi.[7] Zuɣu ŋmani maa daa mɛmi ni di buɣisi o kpaŋmaŋa ni linjima tuma ni mini o yaa.[8]
Tuma tumbu zaɣ'maŋli
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Queen Idia daa kpaŋ o maŋa pam ni o bidbiga linjima tɔbu tuhibu ni zuliya shɛŋa din daa miriba. O kpibu nyaaŋa, Oba Esigie daa puhiya ni bɛ mali o yɛla teebu zuɣuri, ka bɛ zaŋli zali napaɣa maa yiŋa. Zuɣu ŋmana maa daa malimi ni teeri o kpaŋmaŋa linjima tumani mini o yaa yɛla.
Zuɣu ŋmani din be British Museum nyɛla Sir William Ingram ni daa zaŋ shɛli tahi yuuni 1897.
Lihi pahi
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]Kundivihira
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]- ↑ commemorative head | British Museum (en).
- ↑ Accession number 27.11.99.8. Kingdon, Zachary (2019). Ethnographic collecting and African agency in early colonial West Africa : a study of trans-imperial cultural flows. New York. p. 132. ISBN 978-1-5013-3793-2. OCLC 1062395773.
- ↑ Picture of Lagos head Archived 2 Silimin gɔli February 2014 at the Wayback Machine
- ↑ Memorial head of a queen mother.
- ↑ commemorative head | British Museum (en).
- ↑ Africa, arts and cultures. John Mack, British Museum. New York. 2000. ISBN 0-19-521727-6. OCLC 48015137.CS1 maint: others (link)
- 1 2 Africa, arts and cultures. John Mack, British Museum. New York. 2000. ISBN 0-19-521727-6. OCLC 48015137.CS1 maint: others (link)
- ↑ Africa, arts and cultures. John Mack, British Museum. New York. 2000. ISBN 0-19-521727-6. OCLC 48015137.CS1 maint: others (link)
Karim pahi
[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]- Mack, John (ed.) Africa, Arts and Cultures. London, 2005.
- Barley, Nigel. The Art of Benin. London: The British Museum Press, 2010.
- Ben-Amos, P. Girshick. The Art of Benin. London: The British Museum Press, 1995.