Benachin

Dafaduka

been cin

Yaɣ sheli	shinkafa
Siɣili-lana yuli	Wolof people
Dunia yaɣili	Africa
Dini be shɛli	ceremony
Tingbani shɛli din yina	Senegal, Nigeria, Ghana
Fabrication method	duɣibu
Hasitagi	jollof rice
Ŋun zaŋli tum nyɛ	dibu
Course	main course

 

 From Wikidata

Benachin bee Jollof (/dʒəˈlɒf/), nyɛla Senegal nima bindirigu, West Africa tingbanni. shinkaafa chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, alibalisa, ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm.

Lala bindirigu ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee Nigeria mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili"

Taarihi

Lala Jolof bee Wolof Empire daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi West Africa yaɣishɛŋa din be modern-day Senegal, Mali, ni Gambia mii Mauritania yuun shɛŋa bin din gbaai 12th century  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa.

Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri zahima maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee.

Bindirigu mini pukparilim taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali Naawuni nama bin din gbaai Senegal hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani.

Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.

Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni.

Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni.

Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, kpam, kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira.

Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni.

Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi.

Geographical range mini balibu

Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla ''mutually intangible '' n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini.

Di ʒiɛvari mino di duɣibu

Jalaafatu nyɛla bini mali shinkaafa n duɣiri shɛli, kpam shɛli bini mali n duɣira, kamantoosi shɛli din niɛm, alibalisa, chilies, ni ʒiɛvari shɛŋa din pahi kamani tii kamantoonsi, naanzu bua, garlic, kaakaaduro, thyme, curry zim, bay vari, selim ʒi mini bouillon cube bee bim. Binidirigu ŋɔ nyɛla balibu zaŋ jɛndi tiŋsi maa mini duɣibu. Noo nimdi, tɔrɔtɔro nimdi, nahu nimdi, piɛɣu nimdi, bee zahim nyɛla bini tooi zaŋdi shɛli n pahiri n duɣira bee ka bi diri di minli. Tiŋ shɛŋa vari vari kamani cabbage, green peas, bee carrots nyɛla bini niŋdi shɛli n pahira.

Binidiriguaa shɛŋa bi mali shinkaafa waɣala n duɣurili, shɛb mali shinkaafa jihi, ka shɛb mali shinkaafa kaba, ka shɛb mi mali bini boli shinkaafa shɛli parboiled rice maa. Kamantoonsi shɛli bini niɛm maa, tii kamantoosi, alibalisa, yalim, mini chilies maa nyɛla bini yɛn zaŋ shɛŋa n pahi kpam maa zuɣu ka di duɣi bɛla poi ka bi naayi niŋ shinkaafa maa n niŋ ka di duɣi.

Jalaafatu nangbaŋ'kpɛɛni

West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu balibu, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, Liberia ni ti pahi Cameroon nyɛla ban ŋmeri nangbankpeeni ni tiŋ shɛli din mi jalaafatu duɣibu n gari di kpee. Yuuni 2010 sunsuuni hal lala jalaafatu nangbaŋ'kpeeni ŋɔ daa nyɛla din kpaŋsi".

Lala gastronationalismnuli ŋɔ daa nyɛla din mali yaa Nigeria mini.Ghana sunsuni la di nyɛ din zaŋ diɛma pam na, kamani duɣibu compatisa mini pohim zuɣu lahabali campaign, ka di nyɛ din kpaŋsiri kali. Yuuni 2016 yili yulindi so bini boli Sister Deborah daa yihi yili na ka boli ''Ghana Jollof''  ka di daa nyɛ din fɛigi  Nigerian nim jalaafatu maa n Nigeria nima ka di nyɛ nini ni tiŋ bi jalaafatu maa. Saha bihi sunusuni, din daa niŋ ka niriba daa nyɛ ban zabi jalaafatu zuɣu Ghana ŋɔ siyaasa rally ni di daa nyɛla din ti Nigeria nim suhupiɛla ka bi malindi Ghana ni ansarisi.

nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa.

Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi.

Regional variations

mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ

Cameroon

mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika.

The Gambia

mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni.

Ghana

Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), Dagbamba bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu.

Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri Ghana Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu.

Liberia

mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu.

Nigeria jalaafatu

Hali di kul mali balibu maa zaa yoli, Nigeria nim jalaafatu kuli nyɛla shinkaafa waɣala (kamani golden Sella bee basmati shinkaafa) kamantoonsi din niɛm bee tii kamantoosi, alibalisa, nanzua (scotch bonnet bee habanera nanzua; poblanos bee bell nanzua)  kpam, bimim ni binyoma din pahi kamani thyme, bay vari, curry zim, nanzu pɛili, (bɛla),nutmeg mini maagi. Converted shinkaafa shɛli din biɛhigu bɛ kamani shinkaafa shɛli bini boli long grain parboiled shinkaafa la ( ka U.K tiŋgbani bi bolindili shinkaafa shɛli din duɣibu bi to) bee Golden Sella Basmati shinkaafa ( di gba duɣibu bi to) ka di nyɛ bini tooi mali shɛli n duɣira U.K tigbani, ka di nyɛ din yɛligira