Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Atherosclerosis

Diyila Dagbani Wikipedia
Atherosclerosis
Other names: Arteriosclerotic vascular disease (ASVD)
The progression of atherosclerosis (narrowing exaggerated)
Specialty Cardiology, angiology
Symptoms None[1]
Complications Coronary artery disease, stroke, peripheral artery disease, kidney problems[1]
Usual onset Youth (worsens with age)[2]
Causes Unknown[1]
Risk factors High blood pressure, diabetes, smoking, obesity, family history, unhealthy diet[3]
Prevention Healthy diet, exercise, not smoking, maintaining a normal weight[4]
Medication Statins, blood pressure medication, aspirin[5]
Frequency ≈100% (>65 years old)[6]

Atherosclerosis nyɛla dor' shɛli di yi ti niŋ ka ʒi so shɛŋa ʒim ni doli yiri suhuni puuni muɣ'lim ka di nyɛla bɛni yari shɛŋa n mɛ n ŋarili.[7] Di piligu di ka ŋmahingbana.[1] Di yi ti kpɛ puuni, di ni tooi tahi ʒi so shɛŋa (coronary artery ni peripheral artery) doro na, gbali ni boɣu, bee yaan nina yali muɣ'sira na, n doli ʒi so shɛŋa din nyoɣi.[1] Di ŋmahingbana bɛ yiri polo, naɣ'la din mali so maa ti lɛbi zaɣ'kurili.[3]

Din ku jɛndi tahirili na nyɛla so ni bɛ mi shɛli.[1] Din ni tooi vu nira miri di nyɛbu puuni shɛŋa n nyɛ ʒi'kpam bɛ be dede, ʒi duli, shikiri doro, shigaari nyuli, barilim ti yaɣi, daŋ shɛli ni nira ni yina, ni bindiri dira din ka alaafee.[3] ʒi kpam, ningbuna ni kpam, calcium, ni bɛni yari shɛŋa dabam din bɛ ʒim ni n laɣindi mɛri din ŋari ti ʒi soya.[7] ʒi soya maa muɣilimbu maa nyɛla din boori oxygen ni be ʒi shɛli ni zobu saŋ gili ningbuna ni.[7] Di vihi baŋ dolila ningbuna lihibu, suhu vihibu, ni tuma wumsim vihibu, ni din pahi pahi.[8]

Di gu ka taɣi soya n nyɛ nira diri bindira din mali alaafee, maŋa dambu, chɛ shigari nyubu, ka chɛ ka nira timsim saɣasi.[4] Doro maa din pun kpɛ tibbu soya puuni n nyɛ tima din ni booi ʒi kpam kaman "statins", ʒiduli tima, bee tima din boori ʒim gbihibu kaman "aspirin".[5]

Atherosclerosis piindila nira bilim ni, ka lee kpɛri yoɣu n doli zaɣ'kuritali niŋbu.[2] Nira kam malilila bɛla O yi ti paai kaman yuum pihiyobu ni anu (65).[6] Dina n nyɛ dor' shɛli din bɛ zuɣusaa n diri nyɛvuya gari doro kam, ka lahi lɛbigiri niriba namo nima tingban shɛŋa din lɛbigi puuni.[9] Di nyɛla bɛ ni daa buɣisi shɛli tuuli yuuni 1575,[10] amaa shahira wuhiya ni doro maa nyɛla din daa pun gbaai niriba yuun tusa anu nyaaŋa.[10]

  1. 1 2 3 4 5 6 What Are the Signs and Symptoms of Atherosclerosis? - NHLBI, NIH (en) (22 June 2016).
  2. 1 2 What Causes Atherosclerosis? - NHLBI, NIH (en) (22 June 2016).
  3. 1 2 3 Who Is at Risk for Atherosclerosis? (en) (22 June 2016).
  4. 1 2 How Can Atherosclerosis Be Prevented or Delayed? - NHLBI, NIH (en) (22 June 2016).
  5. 1 2 How Is Atherosclerosis Treated? - NHLBI, NIH (en) (22 June 2016).
  6. 1 2 Aronow, Wilbert S.; Fleg, Jerome L.; Rich, Michael W. (2013). Tresch and Aronow's Cardiovascular Disease in the Elderly, Fifth Edition (in English). CRC Press. p. 171. ISBN 9781842145449. Archived from the original on 2021-08-27. Retrieved 2020-07-09.
  7. 1 2 3 What Is Atherosclerosis? - NHLBI, NIH (en) (22 June 2016).
  8. How Is Atherosclerosis Diagnosed? - NHLBI, NIH (en) (22 June 2016).
  9. Topol, Eric J.; Califf, Robert M. (2007). Textbook of Cardiovascular Medicine (in English). Lippincott Williams & Wilkins. p. 2. ISBN 9780781770125. Archived from the original on 2020-01-02. Retrieved 2020-07-09.
  10. 1 2 Shor, Allan (2008). Chlamydia Atherosclerosis Lesion: Discovery, Diagnosis and Treatment (in English). Springer Science & Business Media. p. 8. ISBN 9781846288104. Archived from the original on 2021-08-27. Retrieved 2020-07-09.