Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Akosombo Dam

Diyila Dagbani Wikipedia
Akosombo Dam
hydroelectric dam, hydroelectric power station
Di pilli ni1291 Mali niŋ
Di bukaatahydroelectricity Mali niŋ
Reservoir createdLake Volta Mali niŋ
Dunia yaɣiliAfrica Mali niŋ
TiŋaGhana Mali niŋ
Din be shɛli polonaAsuogyaman District Mali niŋ
Dini be shɛliAkosombo Mali niŋ
Be ni bee n pa kodoosheei zuɣuVolta mɔɣili Mali niŋ
Located in/on physical featureVolta mɔɣili Mali niŋ
Tiŋgbaŋ yaɣili calinli6°17′59″N 0°3′34″E, 6°17′56″N 0°3′31″E Mali niŋ
Ŋun su li n-nyɛVolta River Authority Mali niŋ
Ŋun wuhiraVolta River Authority Mali niŋ
Dabsili shɛli di ni yoogi1965 Mali niŋ
Tuma kpɛbu1965 Mali niŋ
Map

Bɛ lahi too boondi Akosombo Dam, ni Volta Dam, di nyɛla niɣilim buɣum mɔɣili din be Volta River zaŋ yi southeastern Ghana. Akosombo gorge ŋɔ puuni ni Volta River Authority.[1] yaɣli. Di malibu daa che ka kom di Volta River Basin yaɣ' shɛŋa dini n daa su Lake Volta ni daa yi polo. Lake Volta nyɛla dunia yili mɔɣ' karli shɛli din nya ninsal'nima ni gbi shɛli kadi zaŋ yi tiŋgbani zuɣu. Di deela tiŋgbani yɛliŋ kamani 8,502 square kilometres (3,283 sq mi), din nya Ghana tiŋgbani vaabu 3.6%. Ka di galism bee ziliŋ nyɛ "148 cubic kilometers", Lake Volta nyɛla dunia ko kara din pahiri ata n-nyɛ ninsalinima ni gbi shɛli ka di mali ziliŋ; ko karli din-nyɛ tuuli ka di ziliŋ paai kamani "185 cubic kilometers" din nyɛ kom.

Akosombo Dam korinfahli zuɣu daa nyɛla ni di bo niɣlim buɣum n zaŋ ti aluminium tuma duu. Bi daa boondila Akosombo Dam ni "the largest single investment in the economic development plans of Ghana."[2] lala mɔɣli ŋɔ borila ni`glim buɣumtiri Togo mini Benin yaɣa pam, hal Adjarala Dam mebu (dinbe Togo Mono River) mal tahma ni di booi tiŋduya ni dari niɣlim buɣum tiŋsi ni sham.[3] Lala mɔɣli ŋɔ yiŋ electrical output daa nyɛla 912 megawatts (1,223,000 hp), ka bi daa pahli haali ni1,020 megawatts (1,370,000 hp) zaŋ yi retrofit project din daa naagi yuuni 2006.[4]

Ko dil shɛli din daa su Lake Volta reservoir malbu daa yaɣri nirbi pam ka daa lan zi lɛbgibu shɛl di mal anfaani lala ʒilɛli maani, di puuni n daa nyɛ seismic activity di daa zi coastal erosion; a changed hydrology ka tahi microclimatic taɣbu ka mal sakɔm biɛla ni with higher temperatures. Tankpa sel din gil lala mɔɣli ŋɔ mali kulim biɛla n gari tankpa shɛl di do di gbunni, ka pukparlim tuma din mal yaa bɔri kulim zaŋ tum tuma kadi zuɣu che ka eutrophication niŋ bayana mini di taba, the explosive growth of an invasive weed din che ka kom duɣubu min kom z~uɣu chandiniŋ tɔm, ka bɔ bi`ehigu shee ti bin neeimbihi ban tir kɔm dɔro kaman bilharzia, river blindness ni malaria. N lab bɔ bi`ehigu shee ti ninvu`gu shɛb ban daa yaɣiri gili daa niŋ tɔm ka saha shɛŋa di daa bi tɔi pali; pukparlim tuma daa yiɣ ka furi, ka fara kpaŋsi.

  1. Akosombo Dam could serve Ghana for another 50 years if well maintained – Kweku Awotwi - MyJoyOnline.com (en-US).
  2. History of Akosombo dam. Ghana Home Page.
  3. Europa Publications (2014). Africa South of the Sahara 2014. Routledge. p. 112. ISBN 9781857436983.
  4. Akosombo Hydro Power Plant Retrofit. Volta River Authority.